رویکردهای افزایش نرخ باروری کلی متناسب با اهداف سلامت
-تربیت انسانهای سالم ، با انگیزه، شاداب،....
-بهبود شاخصهای توسعه انسانی باتاکید بر تدین، شکوفای استعدادها و خلاقیت ها،گسترش سلامت....
-جمعیت جوان وبانشاط و تحصیلکرده و باسواد
-برنامه ریزی معقول و معتدل برای ارتقای نرخ باروری کلی
-احصائ علل کاهش باروری و عوامل ارتقای باروری
-برنامه ریزی برای مطلوب سازی فاصله بین بارداری ها و پیشگیری از فاصله های بیش ازحد
-اقناع نخبگان و جلب مشارکت آن ها
-فرهنگ سازی جامعه در راستای ارتقای نرخ باروری کلی بالحاظ نمودن ابعاد سلامت
-تدوین برنامه برای ناباروری با تاکید بربعد پیشگیری
-جلب همکاری های بین بخشی درراستای ارتقای نرخ باروری کلی مدیریت و هدایت اداره باروری سالم صورت خواهد گرفت.
از آنجاییکه مباحث مرتبط با امر جمعیت ، مسایل چند وجهی بوده و همکاری گروههای مختلفی رادر اتخاذ سیاست های درست نیاز دارد.بدینوسیله رویکردهای اتخاذشده وزارت متبوع برای ارتقا نرخ باروری کلی اعلام می گردد:
در برنامه ریزی هابرای اتخاذ رویکردهای مداخله ای جامع و کامل در این زمینه ، توجه به دو اصل کمیت مطلوب و کیفیت مطلوب جمعیت باید همواره مد نظر قرار گیرد.این امر در بیانات مقام معظم رهبری نیز کاملا مشهود است .جمعیت جوان و بانشاط و تحصیلکرده و باسواد کشور ، امروزیکی از عامل های مهم پیشرفت است. در این سیاست تحدید نسل حتما بایستی تجدید نظر شودو کاردرستی باید انجام گیرد.همچنین بنا به تاکید رهبر معظم انقلاب مبنی بر اینکه " اگر مسایل کنترلی حذف شودو کار فرهنگی انجام گیردمشکل حل خواهد شد." در این راستا بخشی ازپیشنهادات برای برنامه ریزی در راستای افزایش باروری و با تاکید برفرهنگ سازی و ارتقای دانش عمومی در این زمینه ارائه می گردد.
· فرهنگ سازی وافزایش دانش جامعه در باره سیاست های جمعیتی ،جمعیت مطلوب ، خانواده و فرزند آوری سالم و صالح
1-فرهنگ سازی و ارتقای دانش در سطوح آموزشی دبستان تا دبیرستان :وزارت آموزش وپرورش با بهره گیری از مفاهیم یاد شده و گنجاندن این مفاهیم در همه کتابهای درسی (ممکن) با همکاری کار گروهی مرکب ازنهاد ها و خبرگان نسبت به تدوین دروس اقدام می نماید.بدیهی است که تناسب این آموزشها باگروه سنی و متناسب باجنس و نیز تدوین متون بادرنظرداشتن ابعاد مذهبی ، فرهنگی از مهم ترین مسایل خواهد بود.
2-فرهنگ سازی و ارتقای دانش در سطح دانشگاه :وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دودستگاه اصلی این فعالیت خواهند بود.به نظرمی آید تغییر عنوان درس تنظیم خانواده به تحکیم و تعالی خانواده یا خانواده متعالی بستر مناسبی برای این آموزشها باشد.
3-فرهنگ سازی و ارتقا ی دانش در سطح جامعه : فراگیر ترین سازمان برای این فرهنگ سازی ، رسانه های عمومی و دستگاه های ناظر بر آن (صدا وسیماو وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)هستند.دراین زمینه فعالیتی باید به طور مستقیم و غیر مستقیم (از طریق تدوین فیلم ، داستان و...وبررسی میزگردهای علمی مرکب از کارشناسان ) به این امرخطیر پرداخت.
· تامین مطلوبترین کیفیت خدمت برای داشتن انسان سالم
1-آماده سازی افراد برای ازدواج : ازدواج یکی از مهم ترین تصمیم ها و اقدامات در ندگی هر فرد به شمار می آید. فراتر از اهمیت ازدواج در زندگی فردی ،باید نقش سازنده آن درجامعه مد نظر قرار گیرد. بدیهی است که یک از دواج مناسب و تشکیل خانواده متعالی دارای نقش سازنده درجامعه بوده و باید همه مساعی را به کار برد تا ازدواج مناسب ترویج شود.
همچنین از ازدواج هایی که بدون بررسی های لازم صورت می گیرد بایدپرهیزنمود. بنابر این همه دستگاهها باید به این امر ازدواج دقت نموده و به تسهیل آن ( که جنبه اقتصادی فقط یکی از جوانب آن است و لی همواره در مباحث به نادرستی به عنوان اصلی ترین مانع مد نظر قرارمی گیرد.)بپردازند.تامین مهارت های لازم برای انتخاب همسر ( که باید در دوه دانشجویی و یا دوره های متناسب دیگر پیش از ازدواج به آن پرداخته شده باشد).تامین مهارتهای برقراری ارتباطات عاطفی، فرهنگی ، زناشویی در خانواه نیزازسرفصلهای بسیار مهم نیازمند تاکید است.
تقویت آموزش های هنگام ازدواج و تداوم آن به خدمات پس از ازدواج که مورد تاکید مقام معظم رهبری نیز قرار گرفته است، فرصت بسیار مهمی است که نیازمند تقویت زیر ساخت های قانونی و اجرایی است.
2-تامین خدمات پس از ازدواج :حفظ کیان خانواده پس از تشکیل آن از مهم ترین وظایف و مسولیتهای زوج و جامعه است.لزوم پرداختن و یژه به این امربرای کاهش آمارطلاق ازضرورت ها به شمار می آید.با توجه به اینکه رویارویی با مشکلات اصلی زندگی که می تواند زمینه سازجدائی های عاطفی و رسمی باشد، پس ازتشکیل زندگی مشترک رخ خواهد داد، نگاه ویژه به خدمات پس از ازدواج که خدمات سلامت(با همه ابعاد آن ) از مهم ترین بخش های آن است، از جایگاهی مهم برخوردار خواهد بود.
3- تامین خدمات آماده سازی برای بارداری: تصمیم گیری برای بارداری و آماده ساختن زوج برای آن یکی از مهم ترین خدماتی است که باید مد نظر قرار گرفته و تامین گردد. این خدمات ترکیبی از خدمات مشاوره ای برای آماده سازی روانی و ذهنی و خدمات بالینی (سوابق سلامت ، معاینات بالینی و بررسی های آزمایشگاهی) بوده که در راستای آن فرآیند آماده سازی زوج برای بارداری برنامه ریزی شده صورت خواهد گرفت.
4-تامین خدمات مراقبت های دوران بارداری: آنچه که در این مقطع حائز اهمیت است تامین مراقبت های دوران بارداری است تا زن باردار در تمام دوران بارداری بطور کامل تحت مراقبت قرار گرفته و در صورت رویارویی با هرپدیده خاصی در اولین فرصت ممکن نسبت به مدیریت مناسب آن اقدام لازم صورت گیرد.بدیهی است اهمیت مراقبت های دوران بارداری باید در مرحله قبلی و نیز در آموزش های دوران دانشگاه و رسانه های عمومی برای جامعه و افراد تبیین شده باشند.
5-تامین خدمات زایمان ایمن:یکی از دلایل مهم روی آوردن جامعه به زایمان غیر طبیعی و سزارین ، نگرانی اززایمان طبیعی است که بیشتر به عنوان یک باور نادرست وفرهنگ نامناسب درجامعه ترویج یافته است.اصلاح این فرهنگ با فرهنگ سازی ( ونه با رویکرد حذف سزارین ) و تامین خدمات زایمان ایمن و سالم بادر نظر داشتن همه ابعاد سلامت قطعابه ترویج زایمان ایمن و داشتن خاطرهای خوش از محصول باروری کمک خواهد نمود.
6-تامین خدمات پس از زایمان : مادران پس از زایمان نیز یک اولویت در برنامه های سلامت تلقی می شوند.در این مقطع وتا فاصله زمانی 42روز پس از زایمان مادران از آسیب پذیری بالایی درزمینه های جسمی ، روانی و اجتماعی برخوردارند.تامین خدمات جامع پس از زایمان قطعا در فایق آمدن به این مشکلات راهگشابوده وباعث می گردد که خاطره خوش بارداری و زایمان برای وی تقویت شود.
7- آماده سازی برای تربیت و پرورش فرزند :کودک تا سه سالگی نیازمند مراقبت دایم و کامل است.سیستم اعصاب مرکزی کودک که از مهم ترین بخش ها در توسعه و تکاملوی تا پایان عمر خواهد بود به طور عمده در همین سه سال شکل میگیرد. باید همه دستگاهها نهایت سعی خود را به کارگیرندتا مادر در این فاصله زمانی بتواندنهایت دقت را نسبت به پرورش کودک خود داشته باشد.
8- فاصله گذاری ایمن و مطلوب بین بارداری ها:مادر در همن فاصله زمانی می تواند خود را برای بارداری بعدی که ایده آل ترین زمان آن 5-3 سال بعد خواهد بودآماده نماید.توجه به تغذیه و ورزش های مناسب و دریافت آموزشها و مهارت های لازم برای داشتن فرزند بعدی را می توان از مهم ترین مسائل این دوره قلمداد نمود.استفاده از روش های فاصله گذاری بین بارداری ها با توجه به تغذیه کودک با شیر مادر در این دورهاز اهمیت ویژه برخوردار است.
9-مراقبت ازنوزاد:نوزاد نیازمند مراقبت های دقیق است.تغذیه وی و نیزبرخی مشکلات خاص روزهای آغازین زندگی که می تواند برای هر نوزادی ( تا مقطع 28 روزگی) رخ دهد تبیین کننده اهمیت مراقبت های دوران نوزادی هم از دیدگاه سیستم ارایه دهنده خدمات سلامت و با اهمیتی بیشتر از دیدگاه خانواده است که حاصل این بارداری و زایمان را بسیارمهم تلقی نموده و در دورانی که آسیب پذیری زیادی برای این مولود متولد شده وجود دارد، نهایت دقت رابه او مبذول دارند.اهمیت این مسایل باید در مراقبت های دوران بارداری و نیز پیش از ترخیص از بیمارستان برای مادر و خانواده تبیین شود.
10-مراقبتهای دوران کودکی:پس از پایان دوران نوزادی(28روز)مراقبت های دوران کودکی آغاز شده و تا پایان پنج سالگی
که دوران آسیب پذیری کودک است ادامه می یابد.دقت به رشد و نموکودک از منظرجسمی یکی از ابعاد مهم این مراقبت هاست.باید دقت نمود که این مساله همهمراقبت ها نیست ، رشد و تکامل اوان کودکی که در همه زمینه های توسعه ای و تکامل کودک برای تمام دوران زندگی اونقش خواهد داشت و تا سه سالگی اهمیتی ویژه دارد باید در مراقبت های دوران کودکی مد نظرقرار گیرد.تاکید می گردد مادر مهم ترین نقش را در این سه سال داشته و همه دستگاهها باید تمامی مساعی خود را به کار گیرند تا مادر با بالاترین حد از توانایی خدمات لازم را به کودک خودارایه دهد.
ازدواج و باروری
ازنشانه های او اینکه از نوع خودتان همسرانی برای شما آفرید تا بدانها آرام گیرید و میانتان دوستی و رحمت نهاد آری دراین نعمت برای مردمی که می اندیشند قطعا نشانه هایی است.(سوره روم ، آیه 30)
اسلام به عنوان مکتبی متعالی ازدواج را وسیله ای برای رشد و کمال و بقای دین، تکامل اخلاق، تامین سلامت جامعه و دوام بقای نسل می داندو پیروان خود رابه تسریع در این امر و ترک مجرد ماندن دعوت می کند و آن راگامی مثبت درانجام مسولیت های عبادی و اجتماعی دررشد انسان بشمار می آورد.همانگونه که روشن است ازدواج مقدمه تشکیل خانواده است .باروری و فرزند آوری نیز محصول ازدواج و تشکیل خانواده است. بنابر این باافزایش میزان ازدواج ونرخ باروری می توان رابطه ای معقول متصور شد. براساس سرشماری سال1385 ، افراد ازدواج نکرده بالای بیست سال کشوررا جمعیتی متجاوزبر8 میلیون نفرتشکیل داده بودند.
درواقع ازدواج این جمعیت ، باعث بوجود آمدن بالغ بر 4 میلیون خانوار خواهد بود.بدیهی است که بخش قابل توجهی از این جمعیت را گروه سنی24-20 ساله تشکیل می دادندکه در واقع درحال سپری نمودن بهترین سنین باروری هستند.بنابر این از اجزای برنامه ریزی های جمعیتی کشوررا باید ایجاد سازو کارهای مناسب برای ازدواج از سوی همه دستگاههایی که دارای تولیت مستقیم و غیر مستقیم در امرازدواج هستند، مد نظرقرارداد.بدیهی است این برنامه ریزی ها دارای اجزای نرم افزاری و سخت افزاری می باشد.
برقراری هماهنگی بین دستگاهها از سوی دولت برای ایجاد سازو کار مناسب ازدواج یکی از اصول مهم دراین ارتباط است.
در اجزای سخت افزاری که از جایگاه ویژه خود برخورداری می باشند،توجه به مسایل رفاهی جامعه و بویژه مشکلاتی که افرادبرای ازدواج و نیززوجین در آغاززندگی مشترک با آن مواجه خواهند بودمانند مشکلات اشتغال ، مسکن ، ....از اهمیت خاص خود برخوردار خواهد بود.
دراجزای نرم افزاری نیز که به نظرمیرسد نقشی برابرو حتی مهم تر از نقش سخت افزاری دارد ، باید به مسایل فرهنگ سازی برای ازدواج توجه نمود.بدیهی است که تشویق افراد در سن ازدواج به ازدواج فقط میتواند یکی از گام های این مساله باشد.
آنچه که دارای اهمیت است این است که افراد پیش ازرسیدن به سن ازدواج ، ازدواج را به عنوان گامی شیرین و هم در ارتقای زندگی خود مد نظر قرار داده و از طریق کتابهای آموزشی دوران مختلف تحصیل و برنامه های رسانه ای ، ازدواج را به عنوان یک امر مثبت تلقی نموده تاپس از رسیدن به سن ازدواج ، به ازدواج مناسب اقدام نمایند.
در این آموزش ها باید به نقش والدین در ایجاداین نگرش و تفکر توجه ویژه نمود.والدین با آموزش ها و نیز با رفتار متعارف و صمیمی در خانواده باعث خواهند شدکه کودکان و نوجوانانی که درخانواده با این والدین زندگی میکنند، همواره نگاه و نگرشی مثبت نسبت به امر ازدواج و تشکیل خانواده داشته باشند.وزارت آموزش و پرورش با آموزش خانواده ها ازطریق انجمن اولیا و مربیان ،برای آشنا نمودن فرزندان خانواده ها با مفاهیم و قداست ازدواج می تواند نقشی موثر ایفا نماید.
سن ازدواج و باروری
سنین باروری در یک خانم از 15 سالگی آغازشده و تا 49 سالگی ادامه می یابد. درواقع یک زن در فاصله سنی 49-15 سالگی از توان باروری و فرزند آوری برخوردار خواهد بود.سنین35-18 سالگی ، سنین مناسب برای باروری بوده و سنین 30-20سالگی بهترین سن برای باروری است.براساس اطلاعات حاصل از سرشماری سال 1390، متوسط س ازدواج برای خانم ها 23.8 سال بوده است.در این حالت خانواده ها به طورمتوسط حدود 12 سال بر اساس سنین مناسب باروری فرصت خواهند داشت تا بتوانند فرزندان خود را بادرنظر گرفتن اصول سلامت به دنیابیاورند.باید نهایت سعی و کوشش را به خرج داد تا از بارداری های خارج از دامنه سنی35-18 پرهیز گردد.
بدیهی است،برنامه هایی که بتوانند موجب شوند تا نوجوانان و جوانان جامعه مهارت های لازم برای زندگی مشترک رادر سنین مناسب کسب نموده و با در اختیار داشتن این مهارت ها در اولین سن مناسب ازدواج نمایند، سبب خواهد شد تا زوجین بتوانند سالهای یبشتری رابرای فرزند آوری بارعایت اصول سلامت در اختیارداشته باشند.
درکنارمهارت آموزی های لازم ، همکاری های بین بخشی و برون بخشی دستگاههای مختلف مسول درراستای تسهیل ازدواج سبب خواهد شد که دغدغه های جوانان ازازدواج ، با مشاهده تجربیات همسالان خوداز زندگی مشترک و تشکیل خانواده کاهش یافته و از تاخیر در امرازدواج پرهیز نمایند.
گرد آوری: پریچهر راکیان سده –کارشناس مسئول جمعیت و تنظیم خانواده
منابع:دستورالعملهای اداره کل سلامت جمعیت ، خانواده و مدارس