حکایت سلامت

آیا مشروبات الکلی با سرطان ارتباط دارند؟

شواهدی قوی مبنی بر ارتباط میان نوشیدنیهای الکلی و سرطان موجود است .الکل سبب سرطانهای دهان، حلق، حنجره، مری، سرطان پستان ( قبل و بعد از سن یائسگی) و سرطان روده بزرگ در مردان می شود. احتمالاً مصرف الکل خطر سرطان روده بزرگ در زنان و کبد در هر دو جنس را افزایش می دهد. خطر سرطان ریه نیز با مصرف الکل و سیگار افزایش قابل توجهی می یابد.

چگونه مصرف مشروبات الکلی سبب افزایش خطر سرطان می شود؟

برخی از بافتهای بدن مانند دهان و مری مستقیماً در تماس با الکل هستند.این مسئله می تواند سبب تخریب سلولها و آغاز سرطان شود.مصرف طولانی مدت الکل می تواند سبب آسیب به کبد و نهایتاً سرطان کبد شود.  

صاحبنظران هنوز قادر به بیان این نیستند که چگونه مصرف الکل سبب سرطان پستان می شود اما ارتباط میان آنها کاملاً واضح است .

آیا اجتناب از الکل کاملاً خطر ابتلا به سرطان را کم می کند ؟

حتی مقادیر کم الکل خطر ابتلا به سرطان را کاهش می دهد بنابراین مصرف الکل توصیه نمی شود . مصرف مقادیر زیاد الکل سبب خطراتی مانند سرطان ، بیماریهای قلبی ، فشار خون بالا ، سکته مغزی ، پوکی استخوان ، سوء تغذیه ، التهاب پانکراس ، آسیب مغزی ، سیروز کبدی ، نقایص جنینی می شود . زنان باردار مطلقاً نباید الکل مصرف کنند. مطالعات نشان می دهد که نوع نوشابه الکلی ایجاد تفاوت نمی کند اما مقدار مصرف آن مهم است.

چرا زنان نسبت به مردان به الکل حساسترند ؟

الکل در بدن زنان بسیار آهسته تر از مردان تجزیه می شود بنابراین الکل به مدت  طولانی تری در گردش خون زنان باقی می ماند . بعلاوه بدن مردان عضلانی تر است که سبب می شود الکل در آب موجود در عضلات رقیق شود . خطر سرطان پستان در زنان با مصرف الکل افزایش می یابد . بویژه زنانی که در معرض خطر زیادی برای سرطان پستان هستند نباید الکل مصرف کنند . تجزیه الکل در بدن زنان در مقایسه با مردان فرق می کند :

بنابراین بیماری کبدی و سایر مشکلات ناشی از الکل در زنان سریع تر از مردان رخ می دهد ( با مصرف مقادیر مساوی )

پیامها

1-  تا آنجا که ممکن است وزن خود را در حد طبیعی نگه دارید .

2-  حداقل روزانه 30 دقیقه تحرک بدنی داشته باشید .

3-  از نوشابه های شیرین اجتناب کنید .

4-  مصرف غذاهای پر انرژی را بویژه غذاهای آماده ، شیرین ، کم فیبر و پرچرب را محدود کنید .

5-  میوه ، سبزیجات ، غلات کامل و حبوبات را بیشتر مصرف کنید .

6-  مصرف گوشت قرمز را محدود کنید و از مصرف گوشتهای دودی ، نمک سود و غیره خودداری کنید .

7-  مصرف الکل را قطع کنید .

8-  مصرف غذاهای شور یا غذاهایی که بوسیله شور شدن نگهداری می شوند ( خیار شور و ..... ) را محدود کنید .

9-  از مکملها برای مقابله با سرطان استفاده نکنید .

10-  مادران بهتر است در 6 ماه اول فقط شیر مادر به فرزند خود بدهند و بعد به آن غذاهای دیگر اضافه کنند .

11-  سیگار نکشید .

راهنمای پیشگیری از سرطان ها :

چگونه احتمال ابتلا به سرطان را کاهش دهیم ؟

در گذشته تصور می شد علت ابتلا به سرطان، ارث و تماس با آلوده کننده های آب ، هوا و غذاست . اما در حال حاضر می دانید که سرطان علل زیادی دارد . با تغییر شیوه زندگی می توان خطر ابتلا به سرطان را کاهش داد .

-  عمدتاً از غذاهای گیاهی استفاده کنید ، مصرف گوشت قرمز را محدود کنید و از گوشتهایی که دارای مواد نگهدارنده هستند اجتناب کنید . در یک وعده غذایی باید از سبزی ، میوه ، غلات کامل و حبوبات استفاده کرد و گوشت قرمز باید بخش کوچکی از وعده غذایی را تشکیل دهد . شواهد نشان می دهد که مصرف میوه و سبزیجات شخص را در مقابل سرطانهای دهان، حلق ، حنجره ، مری و معده و ریه و غیره محافظت می کند .  

برای مثال سیر احتمالاً مانع از ابتلا به سرطان روده بزرگ می شود و غذاهای حاوی لیکوپن مانند فرآورده های گوجه فرنگی احتمالاً مانع از سرطان پروستات می شود و بعلاوه سبزی و میوه دارای مقادیر زیادی الیاف است و مانع از ابتلا به سرطان روده بزرگ می شود . به همین دلیل روزانه باید حداقل 5 وعده سبزی و میوه مصرف شود . برخی فیتوکمیکالهای موجود در سبزی و میوه مانع از فعال شدن ترکیبات سرطان زا می شود و برخی دیگر فرآیند اکسیداسیون را کاهش می دهند و باعث پیشگیری یا بهبود وضعیت سلول ها می شوند .

چه نوع غذاهای گیاهی دیگری باید مصرف کنیم ؟

دسته دیگر غذاهای گیاهی که باید مصرف شود غلات کامل مانند گندم با سبوس هستند :

غلات بدون پوسته و سبوس آنها فاقد ارزش غذایی هستند . حذف سبوس باعث از بین رفتن فیبر و فیتو کمیکالها می شوند .

آیا مصرف گوشت بی ضرر است ؟

تاکنون مشاهده نشده که مصرف گوشت سفید مانند ماهی و مرغ سبب سرطان بشوند . اما مصرف گوشت قرمز خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش می دهد اما چگونگی این مسئله روشن نیست . دیده شده که آهن موجود در heme گوشت لایه پوششی درون روده را دچار آسیب می کند . بعلاوه گوشت قرمز سبب تولید مواد سرطان زایی به نام ترکیبات N نیتروزو در روده می شود . پختن گوشت در درجات حرارت بالا دو ماده سرطانزای دیگر هم تولید می کند به نام های هترو سیکلیک آمینها و هیدرو کربنهای آروماتیک پلی سیکلیک .

گوشت های دودی و نمک سود شده به میزان بیشتری باعث افزایش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ می شوند. اما هنوز مشخص نیست دقیقاً چه چیزی باعث این مسئله می شود .

تا زمانی که علت مشخص شود بهتر است مصرف این نوع گوشتها و نیز گوشت قرمز را کاهش دهید.

راههای پیشگیری

1-  اولین قدم مبارزه با سرطان استفاده از غذاهای گیاهی به جای گوشت است. سپس باید اقدامات دیگری را هم انجام دهید.

2-  کاهش مصرف مشروبات الکلی

3-  برخی از غذاها با نمک همراه هستند . مصرف سدیم بیش از 2400 میلی گرم در روز می تواند باعث سرطان معده شود . بنابراین باید از مصرف غذاهای شور خودداری گردد .

چه می توان کرد ؟

بهترین کار این است که 3/2 وعده غذا ( یا بیشتر ) شامل غذاهای گیاهی باشد و 3/1 آن  ( یا کمتر ) غذاهای حیوانی باشد .

از سبزیجاتی استفاده کنید که رنگ تیره دارند مثل سبز تیره یا قرمز ، نارنجی و زرد. زیرا رنگ تیره نشانه حضور فیتوکمیکالهاست. از غلات کامل استفاده کنید. شوربای جوی دوسر یا غلات کامل به اضافه مقدار کم شکر انتخاب مناسبی برای صبحانه هستند .

حبوبات : حبوباتی مانند عدس و لوبیا را به غذای خود اضافه کنید . اگر از حبوبات کنسرو شده استفاده می کنید آن را در صافی بریزید و بشویید تا نمک آن از بین برود .

مصرف گوشت را محدود کنید .

از مصرف نوشابه های شیرین خودداری کنید . مصرف غذاهای پر انرژی را محدود کنید ( بویژه غذاهای آماده که حاوی شکر زیاد ، چربی زیاد و فیبر کم است ) .

از غذاها و نوشابه های طبیعی استفاده کنید زیرا بقیه غذاها و نوشابه ها حاوی چربی و شکر اضافه هستند و می توانند سبب چاقی و در نتیجه افزایش خطر سرطان شوند . اگر غذاهای پرانرژی مصرف کنید محاسبه اینکه چقدر کالری مصرف کرده اید مشکل است زیرا با خوردن مقادیر کمی از این غذاها مقادیر زیادی انرژی وارد بدن خود کرده اید پس سعی کنید که این غذاها پایه غذای شما نشوند . با انتخاب مواد کم انرژی برای وعده های غذایی می توانید غذای بیشتری بخورید بدون اینکه انرژی زیادی دریافت کنید . غذاهای کم انرژی مقادیر زیادی آب و الیاف دارند و احساس سیری ایجاد می کنند و بنابراین برای کنترل وزن توصیه می شوند .

نوشابه های شیرین و افزایش وزن :

مصرف منظم نوشابه های شیرین سبب چاقی میشود . همه ما مقادیر زیادی از این نوشابه ها را مصرف می کنیم خوردن مقادیر زیاد این نوشابه ها آسان است و با اینکه انرژی زیادی را وارد بدن می کنند ایجاد سیری نمی کنند . این نوشابه ها باید جایگزین شوند به عنوان مثال می توان از آب ، چای و قهوه شیرین نشده استفاده کرد. آب میوه های طبیعی بهتر است بیش از روزی یک لیوان مصرف نشوند

بنابراین مصرف غذای پرانرژی و نوشابه های شیرین سبب افزایش وزن می شوند که آن هم سبب سرطان می شود ( از جمله این سرطانها می توان سرطان روده بزرگ و سرطان پستان پس از سن یائسگی را نام برد ) غذاهای کم انرژی احتمالاً به ما کمک می کنند که وزن خود را در حد طبیعی حفظ کنیم و چاق نشویم.  

غذاهای پرانرژی عبارتند از : شکلات ، چیپس ، شیرینی ، برگرها ، مرغ سرخ شده و اغلب پیتزاها . افراد باید در مصرف این غذاها صرفه جویی کنند همچنین این غذاها حاوی چربی یا شکر بیشتر و آب وفیبر بیشتر است .

غذاهای کم انرژی عبارتند از : سبزی های فاقد نشاسته ، میوه ها ، لوبیا ها . این غذاها باید اساس وعده های غذایی ما را بسازند. این نوع غذاها دارای چربی یا شکر کمتر و آب و فیبر بیشتری هستند و ایجاد احساس سیری می کنند.

میوه ، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات از جمله لوبیا را بیشتر مصرف کنید :

غذای خود را طوری تهیه کنید که عمده وعده های غذایی شما از این نوع باشند. این غذاها شامل مقادیر زیاد آب و الیاف بوده ، کم انرژی هستند اما اگر به آنها چربی ها را اضافه کنیم به انواع پر انرژی تبدیل می شوند. بنابراین باید مراقب مصرف همزمان آنها با سس ها ( که حاوی مقادیر زیاد روغن هستند )، کره یا پنیر باشید .

مطالعات نشان داده که سبزیجات و میوه ها احتمالاً از سرطانهایی مانند دهان ، حنجره ، حلق ، مری ، معده ، ریه ، پانکراس و پروستات جلوگیری می کند. صاحبنظران معتقدند که غذاهای حاوی فیبر خطر سرطانهای روده بزرگ را کاهش می دهند این غذاها عبارتند از غلات کامل ، میوه ها و سبزیجات.

چه ارتباطی بین این غذاها و سرطان هست ؟

1-  دلایل زیادی هست که این غذاها از سرطان پیشگیری می کنند . این غذاها با توجه به اینکه دارای ویتامین و مواد معدنی هستند کمک می کنند که بدن سالم باشد و سیستم ایمنی را تقویت می کند . بعلاوه آنها منابع خوبی برای فیتوکمیکالها هستند . فیتوکمیکالها ترکیباتی هستند که سلول را از تخریب که می تواند منجر به سرطان شود ، محافظت می کند .

2-  علت اینکه غذاهای حاوی فیبر باعث کاهش سرطان می شود این است که سبب تسریع عبور غذا از دستگاه گوارش می شود .

3-  بعلاوه غذاهای گیاهی کمک می کنند که وزن طبیعی داشته باشید زیرا بسیاری از آنها فاقد انرژی زیاد هستند . حداقل روزی 5 بار سبزی و میوه مصرف کنید .

هر وعده چه بخوریم ؟

تقریباً از همه سبزی ها و میوه ها می توان استفاده کرد بجز سبزیهای نشاسته دار مانند سیب زمینی ، سیب زمینی شیرین و غیره . ما می توانیم حتی از این مواد بشکل منجمد ، خشک و کنسرو آن استفاده کنیم . برای یک وعده از این مواد می توانیم استفاده کنیم .

1-  نصف فنجان سبزیجات پخته مانند بروکلی یا هویج

2-  یک فنجان سبزیجات سالادی خام مثل اسفناج

3-  یک میوه متوسط مانند سیب یا موز

4-  یک قطعه از میوه های بزرگ مانند خربزه

5-  مقداری از میوه های کوچکتر ( مانند انگور که در دست جای بگیرند )

6-  یک قاشق غذاخوری میوه خشک مانند کشمش .

7-  دو میوه کوچک مانند زردآلو و آلو

8-  یک لیوان کوچک آبمیوه ( مصرف آبمیوه را به روزی یک لیوان محدود کنیم زیرا حاوی شکر است و به مقدار کافی فیبر ندارد ) .

غذاهای حاوی نشاسته و غلات کامل :

بهتر است بجای چیپس یا سیب زمینی سرخ شده از سیب زمینی آب پز یا پخته استفاده کنید .

غذاهای حاوی شکر اضافی مانند کیک و شیرینی ها نباید زیاد مصرف شوند . این غذاها می توانند سبب چاقی شوند .

مصرف گوشتهای قرمز را محدود کنید و از مصرف گوشتهای دودی ، نمک سود شده و غیره بپرهیزید .

به منظور کاهش خطر سرطان باید مصرف این مواد را محدود کنیم .

گوشت قرمز حاوی موادی است که می تواند سرطانزا باشد مثلاً heme iron   ( ترکیبی که باعث ظاهر قرمز گوشت می شود ) مشخص شده که باعث آسیب لایه پوششی روده بزرگ می شود . در گوشت ها هنگام فرآوری شدن ( نمک سود شدن ، دودی شدن و ... ) موادی سرطانزا ایجاد می شود که می توانند سلولهای بدن را تخریب کنند و منجر به سرطان می شود .

اگر شما گوشت قرمز می خورید نوع کم چربی را انتخاب کنید و هرگونه چربی را حذف کنید و باقیمانده غذای خود را از سبزیجات و سایر مواد گیاهی غذایی بسازید . بجای گوشت قرمز می توان از ماهی ، گوشت مرغ کم چربی و پروتئین گیاهی استفاده کرد که بهترین جانشینهای گوشت قرمز هستند .

مصرف الکل را متوقف کنیم .

-  مصرف الکل حتی اگر گاه به گاه صورت گیرد برای سلامتی مضر است .

-  احتمال ابتلا به برخی از سرطانها که در اثر الکل ایجاد میشود با مصرف سیگار افزایش می یابد .

رابطه میان الکل و سرطان :

در ارتباط با الکل و سرطان یک تئوری موجود است مبنی بر اینکه الکل مستقیماً DNA ما را تخریب می کند و در نتیجه خطر سرطان را افزایش می دهد .

-  مشروبات الکلی حاوی انرژی است بنابراین قطع مصرف آن کمک می کند به کاهش وزن بدن یا حفظ وزن در حد طبیعی و در نتیجه خطر سرطان را کاهش می دهد .

مصرف غذاهای شور یا غذاهایی که بصورت شور نگهداری می شوند را محدود کنیم .

-  مصرف بیش از حد نمک علاوه بر فشار خون بالا می تواند سبب سرطان معده شود .

-  روزانه چه مقدار نمک نیاز داریم ؟

دریافت روزانه نمک باید کمتر از 2400 میلی گرم باشد . نیاز از این مقدار کمتر است .

نمک و پیشگیری از سرطان :

احتمالاً نمک و غذاهای شور یک دلیل سرطان معده است .

-  خنک نگه داشتن غذاها در یخچال مانع از سرطان می شود که علت احتمالاً این است که غذاهای فاسد شدنی مانند میوه و سبزی را تازه نگه می دارد و نیاز به غذاهای فرآوری شده که سرشار از نمک ، چربی و قند است را کم می کند .

-  پنج قدم برای کاهش دریافت نمک :

بجای غذاهای شور فرآوری شده بیشتر از میوه و سبزی استفاده کنیم زیرا بیشتر نمک دریافتی ما از غذاهای فرآوری شده وارد بدن ما می شود . ما همیشه از اینکه این غذاها شور هستند آگاه نیستیم زیرا ممکن است مزه شور نداشته باشند. بنابراین مراقب غذاهایی باید باشید مانند : غلات که برای صبحانه بکار می روند، نان، غذاهای منجمد، پیتزاها، سوسیس، سوپ، چیپس و سس ها. حتی غذاهای شیرین مانند شیرینی ها می توانند حاوی مقادیر زیاد نمک باشند.

-  در جائی که امکان آن هست، از غذاهای خانگی تازه استفاده کنید . به این وسیله شما قادر به کنترل نمک غذای خود خواهید بود .

-  برچسب های غذایی را کنترل کنید و محصولاتی را استفاده کنید که نمک کمتری دارند . بخاطر داشته باشید که غذاهایی که برچسب کم نمک دارند همچنان ممکن است کاملاً شور باشد . کنسروها یا بسته بندی هایی را انتخاب کنید که نمک افزودنی نداشته باشد .

-  بتدریج نمکی را که هنگام آشپزی یا مصرف غذا سر سفره اضافه می کنید، کاهش دهید. به این ترتیب گیرنده های چشایی شما بتدریج و طی چند هفته به مزه غذا عادت می کند و شما می توانید از مزه واقعی غذا لذت ببرید.

-  بجای نمک از ادویه جات، سبزیجات، سیر و لیمو استفاده کنید. فلفل سیاه، پودر فلفل، زنجبیل و سبزیجاتی مانند ریحان بسرعت و براحتی به غذا مزه می دهند.

-  رابطه نمک و سرطان چیست ؟

مطالعات نشان می دهد که مصرف زیاد نمک باعث تخریب بافت پوششی معده می شود . این یک راه احتمال افزایش خطر سرطان معده است .

از مکملها برای مقابله با سرطان استفاده نکنید :

-  شواهدی قوی نشان می دهد که مصرف مکملها با دوز بالا از برخی از مواد غذایی سبب افزایش خطر سرطانهای مختلف می شود .

-  در مجموع بهترین منبع برای این مواد غذا و نوشیدنی است نه مکملهای غذایی .

رابطه مکملها با سرطان چیست ؟

برخی مطالعات نشان می دهد که مکملها تعادل مواد مغذی در بدن را به هم میزنند .

با اینحال برخی از گروههای مردم ممکن است از مکملها سود ببرند :

-  کلیه زنان در سن باروری قبل از بارداری تا 12 هفته پس از بارداری نیاز به مصرف اسید فولیک دارند.

-  زنان باردار و مادران شیرده ممکن است نیاز به ویتامین D یا ترکیبات آهن داشته باشند(اگر سطح آهن بدن آنها کم باشد).

-  کودکان 6 ماهه تا 5 ساله نیازمند ویتامینهای A ، C و D هستند اگرچه کودکانیکه اشتهای خوبی دارند و غذای حاوی مواد مغذی متنوع می خورند ممکن است نیازی به آنها نداشته باشند.

-  آندسته از افراد مسنی که میزان کالری آنها کم است نیازمند دوز کم مولتی ویتامین هستند.

-  افراد مسن بهتر است که ویتامین D مصرف کنند و همینطور افرادیکه  بندرت به محیطهای سر باز می روند ، افرادیکه در محیطهای رو باز تمام پوست خود را می پوشانند ، افرادیکه گوشت نمی خورند.

سیگار نکشید

مصرف دخانیات چه بصورت سیگار و چه بصورتهای دیگر باشد ممکن است باعث سرطان شود. مصرف همزمان الکل و سیگار بسیار مضرتر خواهد بود. در معرض دود سیگار دیگران قرار گرفتن نیز مضر است. سرطانهای ریه در 90% موارد بعلت مصرف دخانیات است. بعلاوه دخانیات می تواند سبب سرطانهای دهان، حلق، حنجره، مری، پانکراس، گردن رحم، کلیه و مثانه شود . بدون توصیه افراد سیگاری به ترک سیگار ، سایر توصیه ها برای پیشگیری از سرطان کامل نیستند . هرگز برای ترک سیگار دیر نیست .

 دکتر مرضیه خان احمدی - کارشناس بیماریهای غیر واگیر معاونت بهداشتی اهواز