حکایت سلامت

پیشگیری از سرطان روده بزرگ

عوامل خطرساز سرطان روده بزرگ

احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ در برخی از مردم بیشتر است . عواملی که احتمال ابتلا افراد به سرطان روده بزرگ می نمایند را عوامل خطرساز آن می نامند. عوامل خطرساز سرطان روده بزرگ عبارتند از :

1-  سابقه فامیلی ابتلا به سرطان روده بزرگ

2-  سابقه فردی ابتلا به پولیپ یا بیماری التهابی روده  

3-  سن بالاتر از 50 سال

4-  مصرف سیگار

5- غذایی که محتوای فیبر آن کم است.

6-  غذایی که حاوی مقادیر زیاد گوشت قرمز و گوشت های نمک سود شده یا دودی شده است.

7-  عدم تحرک بدنی       8-  مصرف الکل

9-  چاقی بویژه چربی اضافی اطراف قسمت میانی بدن

افرادیکه خطر ابتلا آنها به سرطانهای روده بزرگ در آن بیشتر است باید اقدامات تشخیص زودرس را زودتر آغاز کنند. اگر شخصی در معرض خطر سرطان روده بزرگ است باید با پزشک خود مشورت نماید . اقدامات تشخیص زودرس و مشاوره با پزشک می تواند خطر ابتلا را کمتر کند و احتمال موفقیت در درمان را افزایش دهد.

علائم خطر :

برخی از موقعیت ها سبب اختلال در عبور غذا از دستگاه گوارش می شوند . برخی از این موقعیت ها عبارتند از استرس ، آنفلوانزا و وجود تومور در دستگاه گوارش. این مشکلات سبب اختلال در حرکت روده می شود .

علائم هشداردهنده یک بیماری روده ای عبارتند از:

1-  تغییرات طولانی در عادات روده ای مثلاً اسهال ، یبوست یا کاهش قطر مدفوع

2-  احساس خالی نشدن روده پس از اجابت مزاج

3-  دل پیچه یا درد شکمی  

4 -  کاهش اشتها یا وزن

5 -  ضعف و خستگی غیر طبیعی

6 -  خونریزی از روده یا وجود خون در مدفوع ( خون روشن یا خیلی تیره )

اگر هریک از این علائم ادامه یابد لازم است به پزشک مراجعه کنید تا علت آن مشخص شود . سرطان روده بزرگ ممکن است حتی بدون علامت باشد . برای پیشگیری از سرطان روده بزرگ شیوه زندگی خود را تغییر دهید .

دانشمندان در سراسر دنیا معتقدند که غذا و شیوه زندگی ، نقش مهمی در پیشگیری و علت سرطان دارند . براساس نظرات این افراد حدود 3/1تمام سرطانها توسط غذای سالم ، فعالیت بدنی روزانه و حفظ وزن بدن ( در حد سالم ) قابل پیشگیری می باشد .

برای پیشگیری از سرطانها :

1-  عمدتاً از غذاهای گیاهی استفاده کنید ، گوشت قرمز را محدود کنید و مانع از اقداماتی مانند نمک سود شدن گوشتها شوید .

2-  روزانه حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی داشته باشید .

3-  تلاش کنید در طول زندگی خود وزن مناسبی داشته باشید .

فعالیت بدنی :

براساس گزارشهای جدید دانشمندان شواهدی موجود است که نشان می دهد انواع فعالیت بدنی خطر سرطان روده بزرگ را کاهش می دهد . لذا توصیه می شود که روزانه 30 دقیقه فعالیت جسمانی انجام شود و وقتی بدن آمادگی کامل را به دست آورد این زمان را به 60 دقیقه در روز برسانید . درحالیکه فعالیتهای شدید مانند آئروبیک و دو مفید هستند . ورزشهایی با شدت متوسط مانند شنا ، رقص ، پیاده روی سریع نیز می توانند سودمند باشند. همچنین می توان 30 یا 60 دقیقه فعالیت ورزشی را به مدتهای کوتاهتر تقسیم کرد بطوریکه جمع آن برابر 30 یا 60 دقیقه در روز شود .

همانطوریکه غذاهای محتوی الیاف مانند سبزیجات و حبوبات سبب عبور سریع مدفوع از روده ها می شود ، ورزش هم ممکن است دارای اثر مشابهی باشد این مسئله زمانیکه مدفوع و در نتیجه سموم موجود در آنها که در روده هستند را کاهش می دهد. فعالیت بدنی همچنین سوخت و ساز بدن را افزایش می دهد و وزن بدن را در حد مناسبی حفظ می کند . رسیدن به وزن مطلوب و حفظ آن خطر ابتلا به سرطان را کاهش می دهد . هرگز برای شروع ورزش دیر نیست . اگر فردی سحرخیز هستید شاید دوست داشته باشید که صبح زود دوچرخه سواری یا پیاده روی انجام دهید . یا ممکن است دوست داشته باشید در هنگام عصر پیاده روی کنید . اگر در یک هفته هوا سرد یا بارانی بود و تمایل به ترک خانه نداشتید سعی کنید از ویدئو برای انجام ورزش یوگا یا ائروبیک استفاده کنید . اینکار سبب افزایش قدرت و انعطاف پذیری بدن شما می شود. اما بیاد داشته باشید که قبل از آغاز یک نوع ورزش یا افزایش مقدار یا شدت آن با پزشک خود مشورت کنید.

وزن خود را در حد مطلوبی حفظ کنید :

براساس گزارشات دانشمندان چربی بدن بویژه در ناحیه کمر خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش می دهد. اگر دارای وزن مناسبی هستید ضروری است که وزن خود را در طی سالهای بزرگسالی حفظ کنید. اگر اضافه وزن دارید ابتدا افزایش وزن خود را متوقف کنید سپس بتدریج از وزن خود بکاهید. به این منظور اولاً غذاهای با انرژی کمتر مانند غذاهای سرشار از الیاف و آب از قبیل سبزیها ، میوه ها و حبوبات استفاده کنید. دوماً روزانه فعالیت بدنی انجام دهید.

الکل :

شواهد نشان میدهد که مصرف الکل خطر سرطان روده بزرگ را در افراد افزایش می دهد . بنابراین برای پیشگیری از ابتلا به سرطان روده بزرگ بهتر است الکل مصرف نشود.

گوشت قرمز و گوشت های دودی یا نمک سود شده :

شواهد نشان میدهد که مصرف گوشت قرمز و گوشت دودی یا نمک سود شده، سبب سرطان روده بزرگ می شود. خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ زمانی آغاز می شود که شخص بیش از 500 گرم در هفته گوشت قرمز مصرف کند . بنابراین هفته ای 6 بار و هر بار حداکثر 80 گرم گوشت قرمز مصرف کنید یا هفته ای 3 بار و هر بار 160 گرم گوشت قرمز مصرف کنید . بجای گوشت از غلات ، سبزیجات و حبوبات استفاده کنید . تحقیقات نشان داده است که حتی مصرف کمترین مقدار گوشتهای نمک سود ، دودی ، ژامبون ، گوشت خشک شده ، سوسیس ، هات داگ سبب ابتلا به سرطان روده می شود . بنابراین بهتر است از مصرف این نوع گوشتها خودداری شود یا فقط گاهی از آنها استفاده شود .

سایر منابع پروتئینی عبارتند از حبوبات ، تخم مرغ و لبنیات کم چربی

برخی از شواهد نشان می دهند که مواد سرطانزا زمانی تشکیل می شود که غذاهای حیوانی در دمای بسیار بالا و بویژه هنگامی که مستقیم با شعله تماس دارند ، پخته شوند . بنابراین بهتر است از مصرف این نوع غذاها خودداری شود . به منظور کاهش خطر تولید موارد سرطانزا در هنگام تهیه کباب به این نکات توجه کنید :

1-  چربی را برطرف کنید و گوشت خالص را کباب کنید .

2- ابتدا گوشت را در فر یا ماکرویو نیم پز کنید سپس آنرا کمی برای مزه دار کردن کباب کنید .

3-  اجازه ندهید که شیره گوشت درون آتش بریزد زیرا ایجاد شعله می کند برای این منظور آنرا با کاردک یا انبر زیر و رو کنید ، یک شیشه اسپری آب کنار دست خود داشته باشید ، هنگام پختن گوشت موادی که باعث شعله ور شدن آتش می شود ( مثل نفت و ....) را در آتش نریزید و گوشت را مستقیماً روی ذغال قرار ندهید . گوشت سوخته را مصرف نکنید و قسمتهای سوخته را دور بریزید .

فیبر ( الیاف غذایی )  

افزایش الیاف غذایی سبب کاهش خطر سرطان روده بزرگ می شود . به همین منظور غذایی مصرف کنیم که محتوی مقادیر زیاد سبزی ، میوه ، غلات کامل و حبوبات باشد. برخی تحقیقات نشان می دهد که برای پیشگیری از سرطان بهتر است روزانه 30 گرم فیبر مصرف شود . بجای استفاده از الیاف مکمل از الیاف موجود در مواد غذایی استفاده کنید زیرا در این صورت شما علاوه بر الیاف ، ویتامین ، املاح معدنی ، آنتی اکسیدانها و سایر فیتوکمیکالها را وارد بدن خود نموده اید که می توانند با سرطان مقابله کنند . غذایی که حاوی مقادیر زیاد الیاف است باعث کنترل حرکت روده بزرگ نیز می شود . همزمان این ماده سبب محافظت در مقابل سایر سرطانها و نیز بیماریهای مزمن از قبیل دیابت و بیماریهای قلبی می شود . وقتی تصمیم دارید الیاف موجود در غذای خود را افزایش دهید اینکار را بتدریج انجام دهید . بعلاوه مقادیر بیشتری آب مصرف کنید تا بدن شما قادر به دریافت و تحمل بیشتر الیاف باشد . روزانه حداقل 5 بار سبزی و میوه و 7 بار غلات کامل و حبوبات مصرف کنید .

تشخیص زودرس سرطان روده بزرگ :

زمانیکه سرطان روده بزرگ در مراحل اولیه شناسایی و درمان شود شانس بقای بیمار افزایش می یابد . اما وقتی زمانی تشخیص داده شود که بیماری به بافتهای مجاور یا دور انتشار یافته باشد شانس بقای بیمار شدت کاهش خواهد یافت . سرطانهای روده بزرگ در طول زمان بصورت تدریجی توسعه می یابند بنابراین تشخیص اولیه حتی قبل از ظهور علائم اهمیت دارد . بررسی منظم افراد در معرض خطر از نظر سرطان روده حتی در شرایطی که شخص بدون علامت است بسیار مهم است .

راهنمای شناسائی زودرس مبتلایان به سرطان روده بزرگ :   

توصیه می شود که زنان و مردان در معرض خطر متوسط ، شناسایی زودرس سرطان روده بزرگ را از 50 سالگی آغاز کنند . افرادیکه یک عامل خطرساز سرطان روده بزرگ یا بیشتر را دارند بهتر است این اقدامات شناسایی را در سنین کمتری آغاز کنند و فواصل میان بررسی را هم کاهش دهند . چند نوع گزینه برای غربالگری و شناسایی روده بزرگ موجود است که می توان یکی از آنها را انتخاب کرد :

1-  سیگموئیدوسکوپی و آزمایش خون منفی در مدفوع : در صورتیکه این آزمایشات نرمال باشد ، تست خون مخفی در مدفوع را سالی یکبار و سیگموئیدوسکوپی را 5 سال یکبار انجام خواهند داد .

2-  کولونوسکوپی : اگر طبیعی باشد هر 10 سال یکبار انجام خواهند داد .

3-  باریم انما  Contrast  - Double  :  اگر نرمال باشد هر 5 تا10 سال تکرار خواهد شد .

بهتر است معاینه دستی راست روده همزمان با سیگموئیدوسکوپی ، کولونوسکوپی یا باریم انما انجام شود . در هنگام معاینه دستی راست روده پزشک قادر خواهد بود وجود توده یا سایر ناهنجاریها را احساس کند . در هنگام انجام سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی ، قسمتهای روده بزرگ قابل مشاهده خواهد بود .

تشخیص :

در صورتیکه در هنگام شناسایی هر نوع نکته غیر طبیعی شناسایی شد، پزشک بخشی کوچک از بافت مشکوک را برای پاتولوژی ارسال خواهد کرد. اگر تشخیص سرطان باشد اقدامات تشخیصی بیشتری انجام خواهد شد تا مشخص شود سرطان چقدر و تا کجا انتشار یافته است. روشن شدن این نکته به پزشک کمک می کند تا بهترین اقدام درمانی را انتخاب کند.

درمان :

درمان سرطان روده بزرگ شامل 3 بخش می شود : 1- جراحی 2- رادیوتراپی 3- شیمی درمانی  درمان ممکن است شامل استفاده از یک یا چند روش باشد .

انواع تستهای تشخیصی برای سرطان روده بزرگ :

چند تست تشخیصی برای این منظور وجود دارد . این تستها را می توان به تنهایی یا همراه با هم بکار برد . در این رابطه تصمیم به عهده پزشک است .

-  آزمایش خون مخفی در مدفوع : در این آزمایش سه نمونه مدفوع مورد آزمایش قرار داده می شود . این آزمایش باید سالانه یکبار انجام شود .

-  سیگموئیدوسکوپی : در این روش یک لوله کوتاه باریک و قابل انعطاف که دارای منبع نوری می باشد از طریق مخرج وارد روده می شود و وجود پولیپ یا سرطان 3/1 انتهایی روده بزرگ را مشخص می کند . این آزمایش 5 سال یکبار انجام می شود .

-  ترکیب آزمایش خون مخفی در مدفوع و سیگموئیدوسکوپی : ممکن است پزشک از بیمار بخواهد که هر دو روش را با هم استفاده کند . برخی معتقدند که این اقدام سبب افزایش احتمال شناسایی پولیپ یا سرطان روده بزرگ می شود .

-  کولونوسکوپی : این روش شبیه سیگموئیدوسکوپی است جز آنکه لوله بکار رفته طولانی تر است و پزشک قادر به دیدن تمام طول روده بزرگ است . این روش هر 10 سال یکبار انجام می شود . در صورتیکه در هر یک از تستهای قبلی مشکل خاصی دیده شود ممکن است پزشک انجام کولونوسکوپی را توصیه کند .

-  انمای باریم : یک روش رادیولوژیکی است که محلول باریم وارد روده بزرگ می شود . باریم امکان دیدن دیواره روده بزرگ و کنترل از نظر وجود پولیپ یا هرگونه ناهنجاری را برای پزشک فراهم می کند . این آزمایش باید هر 5 سال یکبار انجام شود .

سرطان روده بزرگ و راست روده :

سرطان روده بزرگ در برخی جوامع دومین سرطان عامل مرگ است . اگر افرادیکه 50 ساله یا بزرگتر هستند بطور منظم تستهای تشخیصی زودرس را انجام دهند می توان حداقل از 3/1 این مرگها پیشگیری کرد .

چه افرادی مبتلا به سرطان روده بزرگ می شوند ؟

زن و مرد هر دو مبتلا به سرطان روده بزرگ می شوند . این سرطان بطور عمده بعد از سن 50 سالگی دیده می شود . خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ با فزایش سن زیاد می شود .

چه افرادی بیشتر احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ را دارند ؟

در مواردی احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ بیش از حد معمول است این موارد عبارتند از:

-  افرادیکه دارای پولیپ روده بزرگ هستند .

-  افرادیکه بستگان نزدیک آنها دارای پولیپ و یا سرطان روده بزرگ باشند .

-  افرادیکه بیماریهای التهابی روده دارند .

این دسته از افراد باید تستهای تشخیصی سرطان روده بزرگ را زودتر آغاز کنند و یا با فواصل کمتری انجام دهند . زمان آغاز این تستها و فواصل بین آنها را باید از پزشک معالج بپرسید .

تستهای تشخیصی می تواند باعث نجات جان افراد شود .

انجام این آزمایشات برای افراد 50 سال به بالا می تواند باعث تشخیص زودرس سرطان روده بزرگ و نجات جان بیماران شود . سرطانهای روده بزرگ معمولاً از پولیپ آغاز می شود . پولیپها توده هایی هستند که بطور طبیعی نباید وجود داشته باشند . در هنگام انجام تستهای تشخیصی ممکن است پولیپ ها دیده شوند که با برداشتن آنها می توان از تبدیل پولیپ به سرطان جلوگیری کرد . این تستهای تشخیصی همچنین می توانند باعث تشخیص زودرس سرطان شوند . تشخیص زودرس شانس بهبودی را افزایش می دهد .  سرطان روده ممکن است بدون علامت شروع شود . به این ترتیب ممکن است شخص مبتلا به پولیپ یا سرطان روده بزرگ باشد ولی از آن بی خبر باشد . به همین دلیل انجام تستهای تشخیصی ضروری است .

علائم سرطان روده بزرگ چیست ؟

در صورتیکه سرطان روده بزرگ علامتدار شود این علائم عبارتند از :

1-  وجود خون درون یا روی مدفوع

2-  درد یا پیچ در شکم بدون اینکه شخص علت آن را بداند .

3-  تغییرات در عادات روده ای مثلاً قطر مدفوع کمتر از حد معمول شود .

4-  کاهش وزن بدون اینکه شخص علت آن را بداند .

اگر فردی هر یک از این علائم را داشت باید به پزشک مراجعه کند . این علائم ممکن است به علل دیگری ایجاد شوند بنابراین برای تشخیص علت باید از پزشک کمک گرفت .

 مهندس سیروس موگهی- کارشناس مسئول بیماریهای غیر واگیر معاونت بهداشتی اهواز