حکایت سلامت

ما در دوره اي زندگي مي كنيم كه به آنتي بيوتيك ها وساير داروهاي ضدميكروبي وابسته هستيم و براي درمان بيماري ها به آن ها نياز داريم.  اما هنگامي كه مقاومت ضدميكروبي antimicrobial resistance كه با عنوان مقاومت دارويي drug resistance شناخته مي شود، اتفاق افتاد سبب بي تاثير شدن اين داروها مي گردد.

داروهاي ضدميكروبي چيست؟

داروهاي ضدميكروبي داروهايي هستند كه براي درمان عفونتهايي به كار مي روند كه توسط ميكروارگانيسم هايي مثل باكتري، قارچ، انگل و ويروس ايجاد شده اند. كشف اين داروها يكي از مهم ترين پيشرفتها در زمينه بهداشت است و توانسته است جان ميليون ها انسان را در طي 70 سال گذشته نجات دهد.

داروهاي ضدميكروبي شامل آنتي بيوتيك ها، ضدقارچ ها، ضد انگل ها، داروهاي شيمي درماني و ضدويروس ها هستند.

امروزه ما زندگي طولاني تر و سالم تري داريم زيرا داروهاي مفيد وموثري از جمله داروهاي ضدميكروبي براي درمان بيماريها در دسترس هستند.تا قبل از كشف و دسترسي به داروهاي ضد ميكروبي در دهه 1940 مردم از بيماريهاي عفوني از بين مي رفتند. اما امروزه ما نمي توانيم دنياي بدون داروهاي ضد ميكروبي را تصور كنيم.

اما در حال حاضر ما در آستانه از دست دادن آن هستيم. مصرف و سوء مصرف اين داروها در پزشكي و دامپروري در 70 سال گذشته تعداد و انواع ميكروبهايي را كه نسبت به اين داروها مقاوم شده اند  را افزايش داده است  و اين موضوع باعث افزايش مرگها، ناتواني و آسيب بيشتر و افزايش هزينه هاي مراقبت بهداشتي شده است.

مقاومت ضد ميكروبي چيست؟

مقاومت ضدميكروبي كه اغلب به عنوان مقاومت دارويي شناخته مي شود،  هنگامي اتفاق مي افتد كه ميكروارگانيسم هايي مانند باكتري، ويروس، قارچ و انگل به گونه اي تغيير مي كنند كه ارائه داروهايي كه قبلا براي درمان عفونت هاي حاصل از آن ها استفاده مي شد بي اثر مي شود. هنگامي كه ميكروارگانيسم ها نسبت به بيشتر داروهاي ضدميكروبي مقاوم مي شوند، اغلب به عنوان “superbugs”. ناميده مي شوند. اين موضوع يك نگراني عمده است زيرا يك عفونت مقاوم ممكن است كشنده باشد، به ديگران منتقل شود و گسترش پيدا كند و باعث تحميل هزينه هاي سنگنين به افراد و جامعه شود.

وقتي مقاومت به داروهاي خط اول ايجاد مي شود درمان هاي گرانتر بايد استفاده شوند.

در واقع دستاوردهاي پزشكي مدرن به وسيله مقاومت به دارو در معرض خطر است. بدون تاثير تاثير داروهاي ضدميكروبي براي درمان و پيشگيري از عفونتها موفقيت درمان هايي از جمله پيوند، شيمي درماني و جراحي هاي مهم ممكن است به خطر بيفتد.

مقاومت ضد ميكروبي مي تواند با استفاده نامناسب از داروها تسهيل شود، به عنوان مثال هنگامي كه دوز كافي براي درمان تجويز نمي شود و يا  داروي تجويز شده تا انتها به مصرف نمي رسد. كيفيت پايين دارو، نسخه اشتباه، پيشگيري و كنترل ناكافي عفونت نيز مي توانند به گسترش و پيشرفت مقاومت دارويي كمك كنند.

چرا مقاومت به دارو يك نگراني جهاني است؟

مصرف نامناسب و غير منطقي داروهاي ضد ميكروبي، شراليط مناسبي را براي ايجاد ميكروارگانيسم هاي مقاوم، گسترش و باقي ماندن آنها  فراهم مي كند.   عفونتهايي كه به علت ميكروارگانيسم هاي مقاوم ايجاد مي شوند به درمان هاي معمول پاسخ نمي دهند و اين امر منجر به طولاني شدن بيماري و و افزايش خطر مرگ مي گردد.

هرساله مقاومت به دارو سبب ايجاد حدود 440000مورد جديد سل مقاوم به چند دارو مي گردد كه حداقل باعث 150000مرگ مي شود.

مقاومت به نسل جديد داروهاي ضد مالاريا نيز در كشورهايي كه مالاريا بومي است، گسترش جهاني پيدا كرده است.

همچنين درصد بالايي از عفونتهاي بيمارستاني به وسيله باكتري هاي مقاوم ايجاد مي شود.

رشد سفرها و تجارتهاي جهاني سبب مي شود ميكروارگانيسم هاي مقاوم به سرعت به كشورها و قاره هاي دور دست گسترش پيدا كند.

عواملي كه سبب ايجاد مقاومت دارويي Antimicrobial resistance (AMR) مي شوند شامل:

-        مصرف نامناسب و غيرمنطقي دارو

-        ضعف اقدامات پيشگيري و كنترل عفونت

-        سيستم  ناكافي تامين كيفيت و فراهم آوري داروها

-        فقدان يا ضعف سيستم هاي پايش ومراقبت

مي توان گفت دو عامل باعث افزايش و گسترش مقاومت به داروهاي ضدميكروبي مي شوند: 1-مصرف بيش از حد و سوء مصرف داروهاي ضدميكروبي و 2- گسترش و انتشار ارگانيسم هاي مقاوم بين افراد، جامعه و كشورها

بنابراين مقابله با مقاومت به داروهاي ضدميكروبي نياز به مداخله از دو طريق دارد: 1- بهبود مصرف داروهاي ضدميكروبي 2- جلوگيري از انتقال ارگانيسم هاي مقاوم

برنامه ها و منابع WHO براي مقابله با مقاومت ضد ميكروبي بر روي:

-        سلامت كودكان وبزرگسالان

-        امنيت غذايي

-        برنامه هاي جهاني مالاريا

-        دپارتمان HIV/AIDS

-        كنترل عفونت

-        تامين سلامت بيماران

-        بهداشت باروري

-        دپارتمان سل

مصرف بي رويه آنتي بيوتيک

مصرف بي رويه آنتي بيوتيک از چالش هاي اساسي درمان در بيمارستان ها و ساير مراکز درماني کشور است. در ايران مصرف آنتي بيوتيک ها بسيار بالاست و علاوه بر تجويز اين نوع داروهاي ضد عفونت از طريق نسخ پزشکي آمار فروش آنتي بيوتيک ها از طرق ديگر نيز نشان دهنده مصرف بالاي اين قبيل داروهاست که با اپيدميولوژي و پراکندگي بيماريها و همچنين ميزان جمعيت کشور تناسب ندارد.
نيمي از بيماران مراجعه کننده به پزشکان عمومي حداقل يک نوع آنتي بيوتيک دريافت مي کنند اين آمار نشان دهنده آن است که 50 درصد بيماران نياز به آنتي بيوتيک درماني دارند، اما در واقع اين گونه نيست، چرا که در کشور بسياري از بيماريها ريشه کن شده و ديگر نيازي به درمان صرف با آنتي بيوتيک وجود ندارد. حتي در بسياري از بيماريهاي ديگر از جمله سرماخوردگي ها نيز ضرورتي براي آنتي بيوتيک درماني احساس نمي شود اما با اين حال شاهد تجويز بي رويه اين دارو در نسخ بيماران هستيم.
از جمله موارد تاثيرگذار براي تجويز و مصرف بي رويه آنتي بيوتيک در کشور مسائل اقتصادي، فرهنگ عمومي جامعه و ضعف گروه پزشکي در مصرف بيش از حد اين نوع دارو مي باشد. متاسفانه بسياري از افراد جامعه نيز بر اين باورند که مصرف آنتي بيوتيک هاي قوي تاثير بهتري در روند درمان آنها خواهد داشت.
خطر مقاومت ميکروبي  اصلي ترين عارضه مصرف بيش از حد آنتي بيوتيک ها است

در حال حاضر بسياري از عفونت هاي ساده ديگر با آنتي بيوتيک هاي موجود قابل درمان نيستند، اين امر نشان دهنده ايجاد مقاومت ميکروبها در برابر آنتي بيوتيک ها است و در صورت ادامه روند تجويز و مصرف غيرمنطقي آنتي بيوتيک ها در آينده نزديک با عدم پاسخگويي اين گروه از داروها در درمان بيماريهاي عفوني مواجه خواهيم بود که اين مشکل صدمات جبران ناپذيري را به بار خواهد آورد.

دارو وبيمارستان

بي شك يكي از مهم ترين شاخص هاي توسعه و پيشرفت هر جامعه اي وضعيت بهداشت آن است و مساله مديريت و نظارت بر گردش دارو در بيمارستان ها يكي از امور مهم و حساس است. دارو به عنوان يك كالاي استراتژيك و نياز اساسي عامه مردم بوده و از اهميت ويژه اي برخوردار است. به دليل اهميت و تاثيري كه استفاده غيرمنطقي و غيراصولي از اين كالا در اقتصاد خانواده و روند درمان دارد صرفنظر از ساير عواملي كه در تهيه و مصرف دارو نقش دارد بايد به نقش مردم به عنوان اصلي ترين عامل فرهنگ مصرف دارو و همچنين نقش پزشكان و كاركنان امور دارويي به عنوان تاثيرگذارترين عامل فرهنگ تجويز و مصرف دارو توجه جدي كرد.مسلما بي توجهي به اين امر مي تواند پيامدهاي نامناسبي چون نارضايتي بيمار طولاني شدن و شدن بيماري ، ايجاد عوارض جانبي خطرناك و بستري شدن در بيمارستان،  كم رنگ شدن ارتباط پزشك و بيمار و سرانجام افزايش هزينه هاي درماني براي افراد و دستگاه هاي دولتي  و مهم تر از همه مشكل كمبود دارو در كل كشور را در پي دارد.مصرف زياد دارو در كشور، تغيير مداوم الگوهاي دارو درماني و حيف و ميل شدن مقادير قابل ملاحظه اي از داروها به صورت هاي گوناگون به علت نبود نظام صحيح دارو رساني در بيمارستان بايد مورد توجه قرار بگيرد.

يافته هاي تحقيقات نشان مي دهد در بيمارستانها وظايف و مسئوليت هاي داروسازان بيمارستان و پرستاران بر اساس ميزان تحصيلات و تجربه آنها به صورت دقيق تعيين وتوصيف نشده است.

بررسي ها نشان مي دهد 5/1 تا 5/43 درصد بيماران بستري در بيمارستا ن و 2 تا 50 درصد بيمارن سرپايي دچار عوارض نامطلوب ناشي از تجويز دارو مي شوند.

بنابراين توصيه هايي در اين زمينه شامل :

تقويت كميته دارو و درمان و تدوين فارماكوپه دارويي براساس آخرين تحولات علمي جهان بادرنظرگرفتن مقتضيات اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و افزودن داروهاي جديد دنيا در فهرست دارويي بيمارستان ،تجديد نظر در سيستم فعلي تهيه وتوزيع دارو و تشكيل كميته تخصصي براي مطالعه و  مقايسه سيستم هاي موجود توزيع دارو و تدوين يك سيستم توزيع كاملا تعريف شده  ومنطبق با شرايط  خاص اقتصادي، اجتماعي ،سياسي و فرهنگي كشور، تامين كاركنان داروخانه ها و آموزش و توجيه اين نيروها  مي باشد.

بيمار

مقدار دارويي که بيمار بايد مصرف کند توسط پزشک محاسبه و در نسخه قيد مي شود . تنها کاري که بيمار بايد انجام دهد اين است که دقيقاً مطابق توصيه پزشک و داروساز ، دارو را مصرف کند ، يعني اولاً در هر بار مصرف ،‌مقدار داروي تجويز شده را بطور کامل مصرف نمايد و ثانياً طول درمان توصيه شده را به پايان برساند .

يکي از بخشهاي جمعيتي در حال رشد جامعه ما جمعيت افراد سالمند است. سالمندان نسبت به ساير گروههاي سني بزرگترين مصرف کنندگان دارو مي باشند. بيماريهاي مزمن و مصرف داروهاي متعدد به همراه تغييرات فيزيولوژيکي افزايش سن، باعث آسيب پذيري سالمندان نسبت به آثار سوء دارو درماني مي شوند.

 مصرف داروي تجويز شده :

بيمار بايد مطابق دستور پزشک داروي خود را به مقدار تجويز شده مصرف نمايد . زيرا مصرف کم يا زياد داروها به نفع بيمار نيست . در صورتيکه دارو کمتر از مقدار تجويز شده مصرف شود ممکن است نتواند عوارض بيماري را علاج کند و در نتيجه زمان بيماري طول بکشد و يا حتي بدتر شود . همچنين بيمار نبايد تصور نمايد که اگر بيش از مقدار توصيه شده دارو مصرف کند زودتر سلامتي خود را به دست خواهد آورد . زيرا مقدار تجويز شده به ميزان کافي است و اگر بيش از اندازه مصرف شود موجب تشديد عوراض جانبي ناخواسته و مسوميت مي شود . رعايت ميزان مصرف دارو در مورد قرصها و کپسولها مشکل زيادي بدليل ثابت بودن ميزان دارو در آن ندارد ولي در هنگام مصرف مايعات دارويي ، بيمار بايد دقت داشته باشد که به اندازه تجويز شده مصرف کند . براي اين کار بايد توجه داشته باشد پيمانه را کاملاً پر از دارو بکند . در مواردي که از قاشق به عنوان پيمانه استفاده شود بايد نوع قاشق را در نظر داشته باشد ، چون قاشقهاي مختلف از نظر حجم با هم متفاوت هستند .

* چه موقع بايد دارو مصرف کرد ؟
زمان مصرف دارو و فاصله زماني هر بار مصرف بطور کامل توسط پزشک مشخص مي شود که بيمار بايد آن را رعايت کند . زيرا با مصرف يک وعده دارو ، مقداري دارو وارد بدن مي شود و به مقابله با عامل بيماري مي پردازد . بعد از چند ساعت مقداري از آن توسط بدن مصرف و يا دفع مي گردد . در نتيجه مقدار داروي مفيد و موجود در بدن کاهش مي يابد که با مصرف وعده بعدي دارو ، مقدار آن دوباره در بدن افزايش يافته و به مقدار مفيدش مي رسد . بنابراين مصرف نکردن دارو در وعده هاي توصيه شده ( عمدي يا غيرعمدي ) ممکن است دارودرماني را با شکست مواجه سازد . بنابراين بايد در رعايت فواصل و وعده هاي مصرف دارو نهايت تلاش بکار گرفته شود و در صورت فراموشي يکي از وعده ها ، با داروساز و يا پزشک در مورد نحوه ادامه مصرف دارو مشورت شود تا مشکلي پيش نيايد .

* به پايان رساندن طول مدت درمان

بعضي افراد هستند که با مشاهده اولين علائم بهبودي ، داروي خود را خودسرانه قطع مي کنند. بعضي ديگر هم با مشاهده اولين عوارض جانبي داروي خود را قطع مي نمايند هر دو گروه کار نادرستي را انجام ميدهند زيرا تنها پزشک است که مي تواند تشخيص دهد آيا درمان کافي بوده يا نه . افرادي که با اولين علامت بهبودي داروي خود را قطع مي کنند در معرض خطرات زيادي مثل بازگشت مجدد ( عود ) بيماري و يا حتي خطرناک تر شدن آن هستند مثال بارز در مورد آنتي بيوتيکها است . در صورتيکه طول درمان توصيه شده رعايت نشود بيماري ممکن است با شدت بيشتري عود کند و بدتر از ان اينکه ممکن است حتي بيماري نسبت به آنتي بيوتيکها مقاوم شود که در اينصورت نياز به مصرف داروهاي قويتر هزينه درمان بيشتر و تحمل عوارض بيشتر را در پي خواهد داشت . بنابراين اگر دارويي به مدت مثلاً ده روز براي شما تجويزشده اين مدت را رعايت کنيد حتي اگر از روز دوم احساس مي کنيد که بهتر شده ايد . اگر در اين باره اصرار داريد حتماً قبل از قطع دارو با پزشک خود مشورت کنيد .

داروها معمولاً داراي عوارض جانبي ناخواسته اي هستند که مشاهده اين عوارض دليل نامناسب بودن دارو نيست . تنها کاري که بيمار بايد با مشاهده عوارض جانبي انجام دهد اين است که موضوع را با پزشک در ميان گذارد . در بعضي موارد ممکن است نياز به قطع دارو و يا عوض کردن دارو باشد ولي اغلب موارد نياز به اين کار نيست . تنها موضوع اين است که بيمار نبايد داروي خود را خودسرانه قطع کند .

* قطع مصرف دارو

قطع مصرف برخي ازداروها نياز به تمهيداتي دارد . اين گونه داروها در صورتيکه بلافاصله و بطور ناگهاني قطع شوند ، باعث بروز عوارض ناخوشايند در بيمار مي شوند ، حتي گاهي ترک خودسرانه دارو چند سال درمان را بي اثر مي کند و نتيجه زحمات پزشک و بيمار از بين مي رود . مثلاً قطع ناگهاني داروي صرع ( تشنج ) مي تواند موجب گردد که چندين سال دارودرماني بي نتيجه شود . اين مسئله در مورد داروهاي کورتيکو استروئيد ( کورتون ) هم وجود دارد . حتي گاهي در مورد پمادهاي جلدي نيز رعايت آن لازم است . بنابراين قطع دارو بايد مطابق دستور پزشک و با دستوي وي باشد .

* نگهداري دارو

نگهداري داروها نيز جزو مسائل با اهميت است زيرا در صورتيکه داروها در محل مناسبي نگهداري نشوند زودتر از موعد خراب مي گردند . بنابراين دارو درماني شکست مي خورد . شرايط نگهداري بسياري از داروها بر روي بسته بندي دارو و يا برگه راهنماي آنها نوشته شده است . داروهاي يخچالي بايد حتماً در يخچال نگهداري شوند اما بايد از يخ زدن آن جلوگيري کرد . بهترين محل براي نگهداري دارو دور از يخگير است . در اين موارد بايد به اين مسئله دقت کنيد که داروها را در محلي از يخچال که توجه بچه ها جلب کند قرار ندهيد . داروهاي غيريخچالي بايد دور از نور ، آفتاب و حرارت نگهداري شوند . محل هايي مثل کابينت هود آشپزخانه محل مناسبي براي دارو نيست . بيشتر داروها به نور و حرارت حساسند و ممکن است زودتر از موعد خراب شوند و يا حتي به مواد سمي تبديل شوند .

نحوه درست مصرف دارو

- دارو را طبق دستور پزشک با زمانبندی معین و برای یک دوره کامل درمانی مصرف کنید . اگر از داروهای بی نیاز به نسخه پزشک استفاده می کنید بر طبق دستور بروشور دارو عمل نماييد مگر اینکه پزشک شما توصیه دیگری داشته باشد.
- اگر فکر می کنید داروی تجویزی پزشک موثر واقع نشده با پزشک خودتماس بگیرید و از جانب خود اقدام به قطع مصرف دارو نکنید ، چر اکه ظهور اثرات مفید بعضی داروها به چند هفته زمان نیاز دارد .
- از بین رفتن علائم بیماری برای حصول اطمینان از تکمیل دوره درمان کافی نیست بطور مثال در مورد مصرف آنتی بیوتیکها علائم عفونت طی چند روز از بین می روند اما بطور مثال باید تا ۲ هفته مصرف شوند تا عفونت کاملاً ریشه کن گردد .
- نگهداری داروهای گوناگون در یک قوطی صحیح نیست همچنین داروهای مورد استفاده را پس از مصرف در قوطی دربسته نگهداری کنید و هرگز برچسب دارو را از آن جدا نکنید .
- برای جلوگیری از اشتباه دارو را در تاریکی مصرف نکنید برچسب آنرا قبل از مصرف بخوانید بویژه به تاریخ انقضاء و هر نوع توصیه مصرفی توجه کنید .

نحوه درست مصرف داروهای خوراکی :
- بطور کلی بهتر است داروها را با یک لیوان پر آب مصرف کنید مگر آنکه دستور پزشک شما چیز دیگری باشد .
- بعضی داروها باید همراه غذا مصرف شوند تا موجب تحریک معده نشوند و بعضی دیگر اگر همراه غذا مصرف شوند غیر فعال شده یا شروع اثرشان به تاخیر می افتد .
- هنگام مصرف داروهای طولانی اثر هر دوز دارو باید بطور کامل مصرف شود همینطور داروها را قبل از بلع نجوید یا خرد نکنید مگر آنکه دستورالعمل ویژه ای در رابطه با آن از جانب پزشک خود داشته باشید .
- داروهایی را که دارای پوشش روده ای می باشند نباید باشیر یا آنتی اسید مصرف شوند ، در غیر این صورت خیلی زود در معده حل می شوند .
- اگر دارو را به شکل شربت مصرف می کنید باید از قاشق یا پیمانه مخصوص اندازه گیری میزان مایع استفاده شود تا بطور دقیق میزان دوز دارو تنظیم گردد .
- داروهای خوراکی در اشکال متفاوتی مثل قرص ، کپسول و شربت عرضه می شوند بنابراین اگر در مصرف یکی از این اشکال دچار مشکل باشید می توانید با پزشک خود مشورت نمایید تا درصورت امکان از شکل دیگر دارو استفاده کنید .
- هر دارویی ممکن است در کنار خواص درمانی عوارض ناخواسته ای نیز داشته باشد که بعضی از آنها ممکن است به اقدامات پزشکی خاصی نیاز داشته باشند بنابراین لازم است بدانید داروی مصرفی چه عوارضی دارد و در صورت بروز آن چه اقدامی نمائید . برای این منظور یا از پزشک خود در مورد عوارض احتمالی دارو سوال کنید و یا هر واکنش و عارضه غیر عادی را به پزشک خود اطلاع دهید تا وی تصمیم گیرد ، پزشک معالج ممکن است دوز دارو را کم کرده یا تذکر دهد که بعد از گذشت چند روز بدن شما خود را با این شرایط تطبیق خواهد داد ، یا شاید داروهای دیگری را با عوارض جانبی کمتر جایگزین آن نماید .
- نام داروی مصرفی خود را برای استفاده در آینده روی کاغذی نوشته و با خود همراه داشته باشید .
- در موارد مصرف طولانی مدت دارویی خاص قبل از اتمام آن جهت تهیه آن دارو اقدام نمایید تا پیوستگی درمان از بین نرود .
- در صورت فراموش کردن یک وعده از مصرف بعضی داروها ، به محض بیاد آوردن باید آن وعده مصرف گردد . درمورد تعداد دیگری از داروها باید ازمصرف وعده فراموش شده خودداری کرد چرا که موجب غاظت نسبتاً بالا و خطرناک دارو خواهد گشت .
بنابراین در صورت فراموش کردن وعده های داروئی حتماً با پزشک معالج خود مشورت کنید .

نکاتی در مورد مصرف داروهایی که طعم بدی دارند :
- پیش از مصرف دارو به کودک خود یک تکه یخ بدهید تا آنرا مکیده و زبان بی حس گردد .
-برای کاهش طعم بد دارو آنرا در یخچال نگهداری کنید تا خنک باشد .
- دارو را با آب میوه مثل آب سیب یا پرتقال مخلوط کنید تاطعم زننده دارو را تخفیف دهد .
- دارو را چه به صورت مایع و چه به صورت قرص با غذای کودک مخلوط کنید .
- بعد از مصرف دارو از آب یا آب میوه استفاده کنید .
- در صورتیکه کودک شما حالت تهوع دارد از یک نوشابه دارای کربنات بی گاز استفاده کنید .
- لازم است بدانید پیش از عمل به هر کدام از توصیه های فوق ابتدا با پزشک خود مشورت نمایید .


پیش از مصرف داروها :
پیش از مصرف هر دارویی پزشک خود را از موارد ذیل آگاه سازید :
- اگر نسبت به دارو ، غذا یا مواد خاص دیگری مانند رنگهای مصنوعی آلرژی یا حساسیت دارید .
- اگر تحت رژیم غذایی کم نمک ، کم شکر یا دیگر انواع آن می باشید چرا که بسیاری از داروها دارای املاح ، شکر یا الکل می باشند .
- اگر باردار هستید یا قصد باردار شدن دارید چراکه بعضی از داروها ممکن است موجب ناهنجاریهای مادرزادی گردند . از طرفی ایمن بودن هیچ دارویی در دوران بارداری ثابت نشده است لذا مصرف هر گونه دارو در این دوران باید تحت نظر پزشک باشد .
- اگر به نوزاد یا کودک خود شیر می دهید چرا که بعضی داروها ممکن است در شیر ترشح شده و موجب عوارض ناخواسته ای در فرزند شما گردد .
- اگر می خواهید از داروهای بی نیاز به تجویز پزشک یا به اصطلاح داروهای روی پیش خوان (otc) برای کودک خود استفاده کنید .
- اگر در حال مصرف داورها یا مکمل های غذایی هستید یا اخیراً مصرف کرده اید . چراکه ممکن است باداروی تجویزی پزشک شما تداخل داشته باشد . فراموش نکنید داروهایی که نیاز به تجویز پزشک ندارند مانند مسکنها ، مسهل ها ، شربت های ضد اسیدها و نوشابه های الکلی از این مورد مستثنی نیستند .
- اگر مشکل پزشکی دیگری جدای از بیماری فعلی خود دارید .
- اگر در یادآوری مطالب و خواندن دستورات دارویی مشکل دارید .
نحوه نگهدای داروها :
- داروها را دور از دسترس کودکان قرار دهید .
- داروها را در شیشه یا قوطی اصلی خود نگاه دارید .
- داروها را در برابر حرارت و نور قرار ندهید .
- قرصها و کپسولها را در حمام یا جاهای نمناک منزل بطور مثال نزدیک سینی ظرفشویی آشپزخانه نگهداری نکنید. چراکه رطوبت و حرارت ممکن است باعث تغییرات شیمیایی در دارو گردند همچنین پنبه فشرده موجود در قوطی داروها را پس از بازکردن قوطی دور بیندازید چرا که در غیر این صورت رطوبت را به داخل قوطی جذب خواهد کرد .
- از یخ زدن داروهای مایع جلوگیری کنید .
- داروها را در یخچال نگهداری نکنید مگر بعضی داروهای خاص که در برچسب آن قید شده باشد .
- داروها را برای مدت طولانی در اتومبیل قرار ندهید .
- در مسافرت داروی خود را در چمدان قرار نداده و همراه خود داشته باشید چرا که امکان گم شدن چمدان یا قرار گرفتن آن در محیطهای خیلی سرد یا خیلی گرم وجود دارد .
- داروهای تاریخ گذشته یا بی مصرف خود را در منزل نگهداری نکنید واز اینکه داروی دور ریخته شده خارج از دسترس کودکان باشد اطمینان حاصل کنید .

مسمومیتهای دارویی اتفاقی در اطفال :
- حس کنجکاوی کودکان آنها را به یکی از قربانیان مسمومیتهای دارویی تبدیل کرده است . کودکان به هر جا سر می کشند و محیط اطراف خود را جستجو می کنند و هرچه پیدا می کنند به دهان خود می برند چون خطر را درک نمی کنند . گاهی اوقات حتی مقدار اندکی از دوز بزرگسالان می تواند باعث مسمومیت کودک گردد .

پیشگیری از مسمومیت های دارویی اتفاقی :
- داروها را خارج از دید و دسترس کودکان نگهداری کنید ترجیحاً در یک کمد قفل دار و نه در کمدهای مواد غذایی یا کمدهای حمام ، بنابراین داروهایتان را در یک مکان امن نگاه دارید .
- اگر هنگام مصرف دارو برای پاسخدهی به تلفن یا بازکردن درب منزل می روید قوطی دارو را با خود برده یا دارو را دور از دسترس بچه ها قرار دهید چرا که کودکان معمولاً خیلی سریع در غیاب دیگران کنجکاوی خواهند کرد.
- فقط داروهای تجویزی برای خود را مصرف کنید و آن داروها را برای افراد دارای علائم مشابه شما پیشنهاد نکنید ، دارویی که برای شما مفید بوده ممکن است به فردی دیگر آسیب رساند .
- پیش روی فرزندان خود دارو مصرف نکنید ممکن است آنها نیز این عمل شما را تقلید کنند .
اقدامات ضروری هنگام برخورد با فرد مسموم :
- آرامش خود را حفط کرده و موقعیت را تحت کنترل در آورید .
- بیاد داشته باشید ممکن است علائم یا نشانه های هشدار دهنده مهم ، بلافاصله در کودک ظاهر نشوند .
- بسیاری از سموم در بدن سریع عمل می کنند بنابراین زمان کوتاهی برای درمان خواهید داشت .
- اگر فکر می کنید شخصی دارو یا مواد شیمیایی موجود در منزل را مصرف کرده و آن شخص هوشیار نمی باشد یا در حال تشنج است یا تنفس ندارد فوراً درخواست آمبولانس کنید . در غیر این صورت هم منتظر ظهور علائم مسمومیت در فرد نگردید و فوراً با مرکز اورژانس مسمومیت تماس بگیرید .
- جعبه دارو را حین ارتباط تلفنی همراه خود داشته باشید تا بتوانید مشخصات دارو یا محتویات آنرا برای کارشناس مرکز اورژانس بخوانید .
- نوع ، زمان و مقدار مصرف داروی موجب مسمومیت ، همینطور مشخصات و وضعیت فرد مسموم را به کارشناس مرکز اورژانس بگویید بطور مثال اگر شخص دچار استفراغ ، خفگی یا خواب آلودگی است یا تغییراتی در رنگ و دمای پوست نشان می دهد ، هوشیار یا بیهوش و یا در حال تشنج است .
- هرگز فرد مسموم را وادار به استفراغ نکنید مگر اینکه بوسیله کارشناسان اورژانس توصیه شوید ، البته در صورت توصیه کارشناس برای وادار کردن شخص به استفراغ یا خوردن مایعات ، فرد مسموم نباید در حال تشنج ، بیهوشی یا خواب آلودگی باشد .
- یک بطری شربت ایپکاک را در جایی امن در منزل نگاه دارید این شربت در بطریهای ۳۰ گرمی در داروخانه ها بدون نسخه قابل تهیه است . این دارو در بعضی موارد جهت تحریک استفراغ در مسمومیتها مورد استفاده قرار می گیرد . مورد مصرف و مقدار آنرا کارشناس مرکز اورژانس تعین می کند .
- شارکول فعال نیز در مواردی از مسمومیتها برای جذب سموم به خود و دفع سریعتر آنها از بدن مصرف می گردد که در صورت نیاز ، مقدار و نحوه استفاده توسط کارشناس مرکز اورژانس تعیین می شود

10دستور براي مصرف دارو

هر ساله شركت‌هاي دارويي، داروهاي جديدي را به پزشكان معرفي مي‌كنند. اين داروها به‌طور مجزا مي‌توانند باعث بهبود بيماري‌ها شوند يا دردهاي مختلف را تسكين دهند، اما استفاده همزمان از همين داروهاي مفيد مي‌تواند مضر و حتي مرگبار باشد. بنابراين اگر مي‌خواهيد از داروهاي بدون نسخه استفاده كنيد بد نيست به موارد زير نگاهي داشته باشيد:

 - به پزشك خود بگوييد چه داروهايي مصرف مي‌كنيد.

اين مسئله به پزشك شما كمك مي‌كند تا ديدگاه بهتري نسبت به تاريخچه پزشكي شما پيدا كند. فايده اين قضيه پرهيز پزشك از تجويز داروهايي است كه ممكن است با داروهاي ديگر تداخل اثر داشته باشند، بخصوص اگر شما همزمان توسط چند پزشك مختلف تحت درمان باشيد.

در اين موارد هم براي شما و هم براي پزشكتان لازم است كه درباره داروهاي تجويز و مصرف شده اطلاعات مورد نياز را رد و بدل كنيد.

- ‌ برنامه مصرف داروها را بنويسيد.

در يك برگه، تعداد و مقدار داروهاي مصرفي خود در شبانه روز را بنويسيد. سعي كنيد همه چيز دقيقا مشخص باشد.

در اين برگه، عوارض جانبي شايع و روش نگهداري هر دارو را نيز از روي بروشور مشخصات دارو يادداشت كنيد. البته اغلب داروها را بايد در محيط خشك و خنك و به دور از يخ زدگي نگهداري كنيد.

جالب اينكه بر خلاف تصور رايج، حمام و آشپزخانه براي نگهداري داروها محيط مناسبي نيستند چرا كه حرارت و رطوبت مي‌تواند باعث فساد داروها و كاهش تأثير آنها شود.

-  پرهيز آگاهانه

مي دانيد چطور ممكن است آب گريپ فروت با آن ‌همه خاصيت، برايتان مضر باشد؟ آب گريپ فروت با اثر برخي داروها تداخل مي کند و به همين دليل مصرف همزمان آنها با هم، مي تواند مضر باشد، مثلا مصرف هم زمان داروهاي ضد کلسترول از خانواده‌ي استاتين‌ها (مثل لواستاتين و آتروواستاتين)، با آب گريپ‌فروت تداخل ايجاد مي‌کند.

مصرف الكل و كافئين، بلند کردن بارهاي سنگين و مصرف داروهاي مسكن از قبيل استامينوفن و ايبوپروفن درصورت همزماني با مصرف برخي داروها مي‌توانند خطرناك باشد.

حتما با پزشك خود رو راست باشيد و دستورات او را براي پرهيز از برخي غذاها، داروها و فعاليت هاي مضر رعايت كنيد.

-  داروهايتان را با كسي شريك نشويد.


دو بيمار مي‌توانند دقيقا مقدار مساوي از يك دارو را مصرف كنند، ولي يك نفر از آنها كمي خواب آلود مي‌شود و دومي به كُما مي‌رود.

نحوه عملكرد دارو در بدن، از فردي به فرد ديگر متفاوت است. دارو براي هر فرد به‌طور اختصاصي تجويز مي‌شود، بنابراين هرگز داروي خود را با كسي شريك نشويد و از داروي افراد ديگر استفاده نكنيد، چون ممكن است عوارض مرگباري داشته باشد. اگر هم عوارضي بروز نكند، مطمئنا تأثير درماني دارو به طرز چشمگيري كم خواهد شد.

 - ‌صبور باشيد.

داروهاي مختلف از راه هاي متفاوتي در بدن تأثير خود را اعمال مي‌كنند. برخي از داروها بلافاصله بعد از مصرف جذب شده و خيلي سريع تأثير خود را نشان مي‌دهند؛ اما تعداد ديگري از داروها ديرتر تأثير مي‌كنند و بيمار ديرتر متوجه تأثير دارو و بهبود بيماري خود مي‌شود.
شايد خيلي از بيماران فكر كنند كه به جاي صبر كردن، بايد دوز(مقدار) دارو را بيشتر كنند تا دارو سريع تر اثر كند. بيمار بايد بداند كه برخي از داروها ديرتر اثر مي‌كنند و بايد حتما براي دريافت بهترين نتيجه ي درماني، كمي صبور باشد.

 - داروهاي تاريخ مصرف گذشته را دور بريزيد.

هرگز داروهاي تاريخ مصرف گذشته را در جعبه ي داروها نگه نداريد و به‌محض انقضاي تاريخ مصرف دارو، بدون ترديد آن‌را دور بريزيد.

برخي از داروها بعد از گذشت تاريخ مصرف، به دليل واكنش‌هاي شيميايي مي‌توانند باعث مسموميت بيمار شوند.

 - داروها را در تاريكي مصرف نكنيد.

اگر نور محيط آنقدر كم است كه نمي‌توانيد برچسب روي دارو را بخوانيد، دارو را مصرف نكنيد، به خصوص اگر همه داروها را در يك محل نگهداري مي‌كنيد. در چنين شرايطي احتمال اشتباه داروها با هم بسيار زياد است، مثلا ممكن است به جاي 2 عدد استامينوفن، 2عدد از داروي ديگري مصرف شود كه عوارض خطرناكي را به دنبال خواهد داشت. پس هر زمان كه خواستيد دارويي را مصرف كنيد، دقيقا مطمئن شويد كه همان دارو را به دهان مي‌بريد.

 - قرص را نجويد، نشكنيد و خرد نكنيد.

بزرگ بودن برخي از قرص ها بيمار را به فكر شكستن يا خرد كردن قرص مي‌اندازد تا مصرف آن راحت‌تر باشد، اما همين كار باعث مي‌شود تا بخشي از دارو سريع تر از بخش‌هاي ديگر جذب شود و طبعا تأثير دارو دچار اختلال خواهد شد. حتي احتمال دارد وضعيتي شبيه دوز بيش از حد دارو ايجاد شود.

 - ليست داروهاي خود را همراه داشته باشيد

اگر داروهاي زيادي مصرف مي‌كنيد، فهرستي از نام و مقدار مصرف آنها را در جيب خود داشته باشيد تا اگر احيانا بيرون از منزل دچار يك وضعيت اورژانسي شديد، بتوانيد به تيم پزشكي درباره داروهايي كه مصرف مي‌كنيد، توضيح دهيد. چنين فهرستي در ملاقات با پزشك هم مفيد خواهد بود چون بدين ترتيب، ديگر نام و دوز داروهاي مصرفي را فراموش نخواهيد كرد.

-  بيشتر، هميشه بهتر نيست.

بعضي وقت ها كه خيلي بدحال هستيد، شايد استفاده از مقدار بيشتر دارو شما را وسوسه كند، اما به ياد داشته باشيد كه اين كار مفيد نبوده و حتي در برخي موارد خطرناك خواهد بود. به اين نكته مهم توجه داشته باشيد كه بسياري از اوقات، بدحالي و ضعف شما به دليل استرس يا تغذيه نادرست است.

در چنين شرايطي شايد بهبود تغذيه و شرايط روحي و ذهني مفيدتر از مصرف انواع و اقسام قرص و دارو باشد، بنابراين همواره در اولين گزينه به سراغ دارو نرويد.

اگر هم وضعيت بيماري شما به گونه‌اي است كه بايد از داروهاي خاصي استفاده كنيد، بهترين كار مشورت با پزشك است. اما اگر امكان چنين مشورتي وجود ندارد و شما درباره مقدار دارو اطمينان داريد، دوز دارو را بيشتر نكنيد.

نکات مهم در استفاده دارو ها

توصیه هایی در مورد داروهای استنشاقی
- فبل از مصرف حتماً مقدار تجویز شده و بروشور دارو را بخوانید اگر نتوانستید میزان مصرف دارو را متوجه شوید با پزشك خود تماس بگیرید

- چون داروهای استنشاقی روشهای مصرف متنوعی ممكن است داشته باشند حتماً روش مصرف آنها را كنترل كنید



توصیه هایی در مورد قطره های چشمی

- برای جلوگیری از عفونت از تماس نوك قطره با سطوح دیگر حتی پلكها جلوگیری كنید و همیشه درب آنرا محكم ببندید


- قطره ممكن است كاملاً پر نباشد .این برای كنترل بهتر هنگام ریختن قطره در چشم است

- روش مصرف : ابتدا دستها را بشویید.سر خود را عقب ببرید و با انگشت نشانه پلك تحتانی را پایین بكشید قطره را زیر پلك تحتانی بچكانید و آرام چشم را ببندید.پلك نزنید.1 تا 2 دقیقه چشم را باز نكنید

- اگر داروی موردنظر برای درمان آب سیاه یا التهاب چشم است علاوه بر اقدامات بالا باید انگشت میانی خود را هم روی گوشه داخلی چشم به مدت 1 تا 2 دقیقه فشار دهید تا دارو جذب بدن نشده و عوارض ایجاد نكند.



توصیه هایی در مورد پمادهای چشمی

 - برای جلوگیری از عفونت از تماس نوك پماد با سطوح دیگر حتی پلكها جلوگیری كنید و همیشه درب آنرا محكم ببندید

- روش مصرف : ابتدا دستها را بشویید. پلك تحتانی را به سمت بیرون بكشید و یك نوار باریك از پماد را زیر پلك قرار دهید.حدود یك سانتی متر پماد معمولاً كافی است .چشمها را آرام بسته و 1 تا 2 دقیقه باز نكنید.

- بعد از استعمال پماد چشمی یرای پاك كردن كامل دارو دستها را بشویید.



توصیه هایی در مورد قطره های بینی

- روش مصرف : ابتدا به آرامی فین كنید.سر خود را در حالت نشسته یا ایستاده عقب ببرید قطره را داخل بینی بریزید و سر را چند دقیقه كوتاه عقب نگه دارید تا دارو به میزان كافی در بینی پخش شود.

- نوك قطره را با آب داغ شسته و با پارچه تمیز خشك كنید.برای جلوگیری از عفونت از هر قطره فقط یك نفر باید استفاده كند.



توصیه هایی در مورد اسپری های بینی

- روش مصرف : ابتدا به آرامی فین كنید. درحالی كه سر خودرا بالا گرفته اید دارو را به داخل بینی اسپری كنید و به دنبال آن از راه بینی نفس عمیق بكشید.

 - نوك اسپری را بعد از مصرف با آب داغ بشویید مراقب باشید آب وارد اسپری نشود و بعد آنرا با پارچه تمیز خشك كنید. .برای جلوگیری از عفونت از هر اسپری فقط یك نفر باید استفاده كند.



توصیه هایی در مورد قطره های گوشی

 - برای جلوگیری از عفونت از تماس قطره با سطوح دیگر خودداری كنید.

- قطره ممكن است كاملاً پر نباشد .این برای كنترل بهتر هنگام مصرف است.

- روش مصرف : به پهلو بخوابید طوری كه گوش مورد نظر بالا قرار بگیرد.در بزرگسالان لاله گوش به آرامی به بالا و عقب و در بچه ها به پایین وعقب كشیده شده و دارو به داخل كانال گوش چكانده می شود.به مدت 5 دقیقه در همان حالت بمانیدتا دارو كاملاً در مجرای گوش پخش شود.(در بچه ها و كسانی كه نمی توانند زیاد در این وضعیت بمانند 1 تا 2 دقیقه صبر كنید )

- قطره را بعد از مصرف نشویید . نوك قطره را با پارچه تمیز پاك كنید و درب آنرا محكم ببندید.



توصیه هایی در مورد شیاف ها

- روش استعمال : ابتدا دستها را بشویید.پوشش شیاف را برداشته و آنرا با آب مرطوب كنید.به پهلو بخوابید.شیاف را با فشار انگشت وارد مقعد كنید.اگر شیاف خیلی نرم است نیم ساعت قبل از مصرف آن را در یخچال بگذارید یا اینكه قبل از باز كردن لفاف روی آن آب سرد بریزید.

 -. بعد از استعمال دستها را بشویید.



توصیه هایی در مورد كرم ها و پماد های مقعدی

- ناحیه را تمیز بشویید و خشك كنید.

- مقدار كمی از دارو را به محل بمالید.

- بعد از استعمال دستها را با آب و صابون بشویید.



توصیه هایی در مورد داروهای واژینال

- روش مصرف : ابتدا دستها را بشویید.از اپلیكاتور مخصوص استفاده كنید.اگر باردار هستید

- قبل از استفاده از اپلیكاتور با پزشك خود مشورت كنید. بعد از استعمال دستها و اپلیكاتور را با آب گرم وصابون بشویید.



هشدارهایی در مورد مصرف داروها

- هیچوقت داروی خود را به دیگری ندهید.دارو برای بیماری و وضعیت بالینی شخص شما تجویز شده است و ممكن است برای دیگری مضر و خطرناك باشد.

- قبل از انجام هر نوع عمل جراحی حتی اعمال دندانپزشكی یا درمانهای اورژانسی پزشك خود را از داروهایی كه مصرف می كنید آگاه سازید

- اگر فكر می كنید دارویی را بیش از حد مجاز مصرف كرده اید یا اینكه كودكتان از داروی شما خورده است حتماً به یك مركز مسمومیت ها مراجعه نمایید.



 عوارض جانبی داروها

هر دارویی همراه با اثرات قابل انتظار درمانی ممكن است منجر به عوارض جانبی هم بشود.بعضی از این عوارض احتیاج به توجه ویژه دارند و بعضی دیگر نه.برای شما مهم این است كه عوارض داروی مصرفی خود را بدانید و اگر علائم آن ظاهر شد چه كاری انجام دهید.در این مورد باید با پزشك خود مشورت كنید.



اطلاعات تكمیلی

برای شما مفید است كه هم نام ژنریك و هم نام تجاری داروی مصرفی خود را بدانید. گاهی اوقات تا زمانی كه دكتر داروساز با پزشكتان مشورت نكند داروی همیشگی شما را تجدید نمی كند .لذا برای اینكه مدتی بدون دارو نباشید همیشه قبل از تمام شدن دارو در این مورد اقدام كنید.اینكار در مورد داروهایی كه باید هر روز مصرف كنید مثل داروهای قلبی یا داروهای دیابت ضروری است.



توصیه هایی در مورد مصرف دارو هنگام مسافرت

بهتر است دارو پیش خودتان باشد نه داخل چمدان

 مقدار كافی از دارو را برای تمام مدت سفر همراه داشته باشید.بهتر است یك كپی از نسخه پزشكتان را با خود ببرید.

 درصورتی كه به اطلاعات بیشتری در مورد مصرف داروها نیاز دارید با پزشكتان مشورت كنید.می توانید كلیه سؤالهای خود را نوشته و در ویزیت بعدی از دكترتان بپرسید.

داروهاي بدون نسخه

معنی OTC چيست ؟
مهمترين داروهاي بدون نسخه شامل مسكن ها - آنتي هيستامين ها
- داروهاي ضد احتقان - داروهاي ضد سرفه
OTC به چه معنی است ؟
كلمه OTC مخفف over –the- counter است يعني فروش دارو بدون نسخه كه شما حتي بدون تجويزو نسخه پزشك هم ميتوانيد از داروخانه ها تهيه نماييد. اين داروها عموما تسكين درد و يا بر طرف كردن علائم سرما خوردگي- انفولانزا- وحساسيت بكار ميرود. در اين قسمت ما شايعترين داروهاي OTC را همراه با نحوه كاربرد آنها برايتان توضيح ميدهيم.
آنتی هيستامين - ضد حساسيت ها Antihistamines
دکونژستانها - ضد احتقانها Decongestants
داروهای ضد سرفه Cough medicines
مسکن ها
اين دسته از داروها برا ی برطرف کردن سردرد و تب ي ا دردها ی عضلان ی و استخوان ی بکار م ی روند . البته
هرکدام از ا ين داروها و نحوه کاربرد آنها ی متفاوت است - گروهی از داروها که تحت عنوان داروهای ضد التهاب غير استروئيدی(NSAIDs ) نام گذاری شده اند شامل آسپ يرين - ايبوبروفن - ناپروکسن - باکلوفن می باشند و گروه ديگر ترکيبات استامينوفن هستند که هر کدام کاربرد مخصوص به خود دارند .

داروهای ضد التهاب غير استروئيدی ( آسپيرين - ايبوبروفن - ديکلوفناک - ناپروکسن )
اين گروه از داروها بدليل جلوگيری از توليد پروستاگلاند ين ها سبب کاهش درد می شوند . پروستاگلاند ين ها
موادی هستند که بطور طبيعی در بدن وجود دارند و سبب تحريک انتها ی اعصاب و بوجود آمدن احساس درد درانسان می شوند .
استامينوفن Acetaminophen
اين دارو سبب کاهش درد و تب می شود . ما بطور کامل مکان يسم تاثير ضد درد استامينوفن را نمی دانيم اما ا ين مطلب مشخص است که بر عکس داروهای ضد التهاب غير استروئيدی که در سطح پوست و عضلات و مفاصل و استخوانها تاثير می گذارند - استامينوفن با مهار حس درد در مغز و نخاع سبب کاهش درد می شود .
آنتی هيستامين ها Antihistamines
آنتی هيستامين ها داروها يی هستند که با مها ر گيرنده ها ی مربوط به خارش - تحرکات بينی - ترشح خلط و عطسه سبب کنترل آنها می شوند - اين داروها عموما بعنوان ضد حساسيت در بين مردم شناخته می شوند – با توجه به شيوع آلرژ ی در بين مردم - هر سال آنتی هيستامين ها ی جديدی ساخته و وارد بازار دارويی کشور ها می شوند که از مهمترين آنها می توان از داروهای زير نام برد :
ديفن هيدرامين - کلرفنيرامين - کلماستين – هيدروکسی زين - پرومتازين - لوراتاد ين - زادتين - سيتيريزين - کتوتيفن - پيريلامين مالئات و ...
دکونژستانها ( ضد احتقانها ) Decongestants
دکونژستانها داروها يی هستند که باعث تنگي رگهای مخاط بينی شده و سبب فروکش کردن التهاب و ورم و احتقان
در ا ين ناحيه میشوند از داروهای ضد احتقان بدون نسخه می توان ازپزودو افدرين و فنيل افر ين نام برد . که
فنيل افرين در بازار دارويی ايران درترکيب قرص آنتی هيستامين دکونژستان وجود دارد .
داروهای سرفه Cough Medicines
و ديگر ی Antitussives داروهايی که برا ی سرفه تجو يز می شود دو دسته هستند : يکی داروها ی ضد سرفه
اکسپکتورانت ها - داروهای ضد سرفه سبب مهار رفلکس سرفه می شوند که از جمله آنها می توان از دکسترومتورفان و کلوبوتينول نام برد . گروه د يگر ا ين داروها اکسپکتورانت ها هستند که سبب رقيق شدن خلط شده و بد ين وسيله باعث می شوند که با هر بار سرفه مجار ی تنفسی از خلط و ترشح پاک شود . که در ا ين گروه گايافنزين قرار دارد که هم بصورت مجزا و هم درتركيب اكسپكتورانت ساده و كدئين وجود دارد
جدول زماني علائم سرماخوردگي و راههاي كنترل آن با داروهاي OTC
هنوز درمان قطعي براي درمان سرماخوردگي وجود ندارد و داروها فقط سبب كنترل علائم و بهبودي حال عمومي
بيمار مي گردند تا زماني كه مقاومت خود بدن سبب از رفتن ويروس گردد . اما داروها هيچگاه نمي توانند حتي
سبب بهبودي كامل علائم سرماخوردگي و آنفلوآنزا گردند . در ا ينجا ما بطور خلاصه روشهايي را برايتان بازگو ميكنيم تا شما بتوانيد از داروهاي ضد سرماخوردگي فوايد بهتر و بيشتري را ببريد .
در منزل بمانيد و استراحت كنيد - بخصوص اگر تب داريد
سيگار نكشيد و در معرض دود سيگار ديگران قرار نگيريد
مايعات فراوان مانند آب - آب ميوه - و سوپ رقيق ميل نماييد
تا زمان بر طرف شدن التهاب گلو آب نمك ولرم غرغره كنيد مي توانيد از آب نبات ها يا قرصهاي مكيدني مربوط
به التهاب گلو استفاده نماييد كه مي تواند سبب تخفيف درد گلو گردد .
اگربيني شما درد ناك و متورم شده است مي توانيد از قطره هاي كلرور سديم براي رقيق شدن ترشحات بيني
استفاده نماييد كه سبب كاهش حساسيت بيني مي گردد .
داروها ي OTC بسيار زيادي براي كنترل سرماخوردگي وجود دارد اگر مي خواهيد براي درمان علائم سرما خوردگي خود از داروها OTCاستفاده نماييد از جدول زير استفاده ببريد :

داروي OTC علائم روز
استامينوفن و ايبوبروفن سرگيجه و التهاب و درد مختصر در گلو
آنتي هيستامين هايي مانند ديفن هيدرامين يا كلرفنيرامين آبريزش بيني
داروهاي ضد احتقان مانند پزودوافدرين يا آنتي هيستامين دكونژستان گرفتگي بيني
ضد سرفه مانند دكسترومتورفان سرفه هاي خشك
اكسپكتورانت ها مانند گايافنزين يا خود شربت اكسپكتورانت سرفه هاي خلط دار
به داروهاي بيشتري نياز نيست استراحت و خوردن مايعات كمك به شما خواهد كرد گرفتگي صدا يا كلفتي صدا
چگونگي استفاده كردن از مطالب برشور داروها ي بدون نسخه OTC
هرچند براي تهيه و خريد داروهاي بدون نسخه نيازي به تجويز پزشك نيست اما اين داروها نيز همانند داروهاي
تجويزي توسط پزشكان مي تواند سبب بروز عوارض جانبي ناخواسته و گاهي بسيار جدي در استفاده كنندگان گردد در طي سطور آينده شما را با چگونگي استفاده از بروشورهاي داروهايOTC ويا مطالبي كه شما از داروسازان محترم يا پزشك خانوادگي خود بايد پيرامون اين داروها سوال كنيد آشنا خواهيم كرد
١ - تركيبات دارويي : شامل ماده موثر موجود در دارو است كه سبب كاهش علائم در شما مي گردد - معمولا ممكن است يك دارو از چند جزء موثر تشكيل شده باشد كه در ابتداي بروشورهاي دارويي اين مطالب درج شده است و بوضوح اين تركيبات توضيح داده شده است .
٢ - انديكاسيونها يا موارد مصرف دارو كه مصرف آن سبب بهبودي آنها در بيمار مي گردد
٣- هشدارها كه شما هنگامي كه اين دارو را استفاده مي كنيد بايد بدانيد شرايط استفاده از غذاهاي همراه - دارو
ها و يا رانندگي همراه با استفاده از آنها چيست ؟
٤ - چگونگي مصرف كه در چه زماني مصرف آنها بهتر است .
٥ - ساير اطلاعات مهمي كه ممكن است لازم باشد بدانيد ( همانند روش نگهداري و ...)
٦ - مواد نگهدارنده و رنگهاي خوراكي و ساير مواد شيميايي كه همراه دارو وجود دارد - دانستن اين نكات
بخصوص براي افرادي مهم است كه به ماده يا رنگ خاصي حساسيت دارند .
٧ - آدرس يا تلفن سازندگان آن كه اگر نياز به اطلاعات بيشتري داشتيد باآنها تماس بگيريد .
چگونه ازدرمان با اين داروها بهترين نتيجه را بگيريم ؟
همانطور كه داروهاي بدون نسخه ممكن است در بسياري از موارد مفيد باشد در مواردي نيز ممكن است مضراتي
داشته باشد براي استفاده صحيح از اين دارها به اين راهنمايي ها توجه كنيد:
با پزشك خانوادگي خود مشورت كنيد
در زماني كه روش استفاده يا تاثير يك دارو را بدرستي نمي دانيد از پزشك خانوادگي يا داروساز داروخانه اي كه دارو را از آنجا تهيه مي كنيد همه اين اطلاعات را سوال كنيد - اگر بيش از يك دارو مصرف مي كنيد از نامبردگان بخواهيد كه تاثيرات متقابل آنها را بر همديگر به روشني براي شما توضيح دهند تا شما هم از واكنشهاي متقابل داروهايي كه مصرف مي كنيد آگاهي يابيد.
در زير ليستي از سوالاتي كه در اين موارد بايد از پزشك يا داروسازتان سوال كنيد را برايتان مي آوريم :
اين دارو چه كاري انجام مي دهد؟
اين دارو را چه موقع بايد مصرف كنيد ؟
اثرات جانبي و واكنشهاي ناخواسته اين دارو در بدن چه چيزهايي مي تواند باشد ؟
اين دارو با چه غذاها يا نوشيدني هايي تداخل دارد؟
در زمان مصرف دارو چه نوع فعاليتهايي بايد كم شود يا با احتياط انجام شود؟
چگونه مي توانيم بفهميم كه دارو اثر كرده است ؟
آنچه بايد راجع به داروهايي كه تهيه مي كنيم . بدانيم ؟
نام ژنريك و تجارتي دارو دليل تهيه اين دارو چه زماني و به چه مقداري بايد از اين دارو تهيه كنيم ؟
عوارض جانبي دارو و طريقه مقابله با بروز عوارض احتمالي تا چه مدت بايد اين دارو را مصرف كنيم
زمان مصرف آن ( موقع خواب - قبل يا بعد از غذا و...)
در زمان مصرف دارو چه چيزهايي ممنوع است ؟
بعضي از داروها يا شرايط خاص تداخل با مصرف دارو دارند - مصرف بعضي از غذاها يا نوشابه ها الكلي و غير
الكلي مي تواند سبب بروز واكنشهاي شديدي در بيمار گردد - لذا دانستن آنها و ممانعت از مصرف انها بسيار
ضروري است - همچنين مصرف برخي از داروها سبب حساسيت به نورآفتاب مي گردد كه در زمان مصرف آنها
بايد از در معرض نور خورشيد قرار گرفتن پرهيز نمود .
قبل از مصرف دارو ببنيد آيا موارد زير را انجام داده ايد ؟
آيا برشور آن را بدقت خوانده ايد ؟
آيا دقيقا همان دارويي كه پزشك شما راهنمايي كرده است تهيه نموده ايد؟
آيا اگر پزشك شما چند قلم دارو توصيه نموده - همه آنها را تهيه نموده ايد؟
آيا قبل از آنكه داروهاي بدون نسخه را با داروهايي كه پزشكتان تحويز كرده باهم مصرف كنيد پزشكتان اجازه دا ده
است ؟
آيا از سالم بودن بسته بندي داروها و سالم بودن خود داروها مطمئن شده ايد ؟
آيا تاريخ انقضاي داروها را قبل از استفاده چك كرده ايد؟
آيا داروهاي مصرفي تغير رنگ يا طعم يا بو نداده است ؟
نام ژنريك و تجارتي چيست و شما چه وظيفه اي در قبال آن داريد؟
نام ژ نريك دارو همان نام ماده موثره موجود در دارو است - ولي نام تجارتي نامي است كه ممكن است هر كارخانه سازنده اي براي يك دارو يك نام خاص استفاده نمايد كه البته در بازار دارويي ايران اين نامها حذف شده ولي از ابتداي سال ١٣٨٠ مجددا اين نامها بتدريج در حال وارد شدن به بازار دارويي ايران است - اگر نام دارو همان نام ژنريك دارو است كه مي توانيد بدون دغدغه آن را مصرف كنيد ولي اگر دارويي با نام تجارتي تهيه نموده ايد قبل از مصرف بايد حتما مطمئن شويد كه اين دقيقا همان داروئي است كه مورد نظر شماست .
در مصرف داروهاي بد ون نسخه دقت كنيد حتما و حتما داروي اضافه بر نياز خود مصرف نكنيد - مثلا اگر شما »
درجريان سرماخوردگي تنها آبريزش بيني داريد فقط براي آن دارو مصرف كنيد و ديگر نيازي به مصرف دارو
« . براي سردرد يا سرفه نيست
در هنگام سرماخوردگي و مصرف داروهاي بدون نسخه چه زمان بايد به پزشك مراجعه نمود؟
١ - هنگامي كه از مصرف داروهاي سرماخوردگي سودي نبرديد و تاثيري در حال شما نداشت .
٢ - هنگامي كه احساس مي كنيد شدت بيماري در شما زياد است و شما را خيلي ناراحت كرده است .
٣ - هنگامي كه پس از گذشت دوره درمان هنوز هم احساس ناراحتي داريد .
٤ - زماني كه بدليل مصرف داروهاي بدون نسخه دچار عوارض جانبي آن شديد .
مهمترين عوارض جانبي داروهاي بدون نسخه
آسپيرين و ساير داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي
عارضه جانبي اصلي اين داروها مشكلات گوارشي است . كه اين مشكلات مي تواند از يك ناراحتي ساده معده تا
خونريزي ها ي گوارشي باشد كه مورد اخير بيشتر در سنين بالاتر اتفاق مي افتد . هرچه مقدار مصرف اين داروها
و طول دوره درمان با اين داروها بيشتر باشد احتمال بروز خو نريزي هاي گوارشي بيشتر است ٠ اما از ياد نبايد
برد كه حتي با مصرف يك عدد قرص آسپيري ن يا ساير داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي نيز ممكن است
خونريزي گوارشي اتفاق بيافتد .
از عوارض جانبي ديگر اين داروها آسيبهاي كليوي است كه از يك التهاب قابل برگشت ساده
كليه تا آسيب هاي پايدار جدي مي تواند متغير باشد.
از جمله عوارض ديگر آسپيرين و ساير مس كن هاي ضد التهاب غير استروئيدي بالا رفتن فشار خون بخصوص در
كساني است كه از داروي فشار خون استفاده مي كنند و اين بدليل تاثر آنها بر داروهاي ضد فشار خون است .
دوز بالاي اين داروها در كسانيكه بيماري كبدي دارند و يا مبتلا به آرتريت جوانان و يا تب روماتسمي ( روماتيسم
قلبي ) هستند مي تواند ريسك آسيبهاي كبدي را بالا ببرد .
استامينوفن
هر چند اين دارو در بسياري از افراد داروي بي خطري است اما در هنگام مصرف طولاني مدت اين دارو بخصوص در انواعي كه حاوي كافئين يا كدئين است مي تواند مخاطراتي را براي كبد و كليه بوجود آورد
وجود دارد اين موارد اكثرا ( A.C.A - كافئين در قرصهاي آكسار ( آ سي آ . ( analgesic nephropathy )
پس از سالها مصرف مداوم و يا در مسموميت هاي دارويي ممكن است اتفاق بيافتد .
آنتي هيستامين ها
آنتي هيستامين ها بدليل حالت خواب آلودگي و ر خوتي كه در انسان ايجاد مي كنند ممكن است در هنگام رانندگي
يا كاركردن با ماشين آلاتي كه نياز به هوشياري دارند مخاطراتي را براي بيمار بوجو آورند .
از عوارض ديگر آنها خشكي دهان و چشم است كه گذرا است و با قطع دارو برطرف مي شود.
ضد احتقان ها Decongestants
از عوارض اين داروها و بخصوص پزودو افدرين بي خوابي - حالتهاي عصبي و بي خوابي و افزايش فشارخون
يا افزايش قند خون است كه البته همه اينها گذرا و موقتي است و با قطع دارو به حالت اوليه برمي گردد .
داروهاي ضد سرفه
كدئين كه در داروهاي ضد سرفه بكار مير ود ممكن است بطور موقت سبب خواب آلودگي - يبوست - و يا حالت
تهوع گردد دكسترومتورفان اثر خواب آلودگي كمتري نسبت به ساير داروها دارد و به ميزان كمتري نيز ممكن
است سبب مشكلات گوارشي گردد . هر چند ممكن است علائم عصبي و بي قراري و تحريك پذيري در فرد ايجاد
نمايد.
الكل و داروهاي بدون نسخه
مسكن ها
از آنجائيكه مصرف الكل همراه با داروهاي ضد التهاب غير استروئيد باعث تشديد احتمال بروز خونريزي هاي
گوارشي مي شود - مصرف همزمان الكل با اينگونه داروها حتما بايد با نظر پزشك باشد
هرچند استامينوفن همراه با مشكلات گوار شي كمتري است اما بدليل عوارض مختصري كه ممكن است بر روي كبد
داشته باشد بايد همراه با مشروبات الكلي مصرف نشود و همچنين بايد دقت شود در روز بيش از ٤ گرم
استامينوفن در يك انسان بالغ مصرف نشود
داروهاي آنتي هيستامين و ضد احتقان و ضد سرفه + الكل
از آنجائيك ه مصرف همزمان الكل با داروهاي فوق اثرات خواب آوري آنها را تشديد مي كند و بخصوص در مورد
دكسترومتورفان سبب كاهش كارآيي فرد و كاهش سرعت واكنشهاي خودكار و ارادي مي گردد توصيه مي شود در
مدت مصرف اين داروها چه با و چه بدون الكل رانندگي و كار با ماشين آلات خطرناك صورت نگيريد
گروههاي خاص(كودكان-سالخوردگان-زنان حامله و شيرده-افرادوبيماران آسيب پذير)
كودكان
از آنجاييكه متابوليسم داروها در كودكان با زرگسالان متفاوت است لذا بايد دارو در
كودكان بدرستي مصرف شود تا كمترين عارضه را براي آنان داشته باشد . به همي ن دليل
بايد قبل از مصرف دارو بدرستي بدانيد چه دارويي را مجاز هستيد بدون توصيه پزشك و
در چه زماني و در چه مدتي مصرف كنيد . لذا به اين نكات توجه داشته باشيد :
استامينوفن عموما دارويي است كه بعنوان مسكن در كودكان مصرف مي گردد
كودكاني كه با مصرف آسپيرين دچا ر حساسيت مي شوند و بعنوان مثال باعث تشديد آسم در آنها مي شود
ممكن است با مصرف ساير داروها ي مشابه مانند ايبوبروفن نيز ممكن است دچار همان علائم گردند
Reye's syndrome از آنجائيكه مصرف آسپيرين در سنين زير ١٨ سال ممكن است باعث بروز سندرم ري
كه نوعي آسيب مغزي است شود در اين سنين اسپيرين بدون نسخه پزشك مصرف نشود .
بدون تجويز پزشك از مصرف داروهاي كدئين دار در كودكان استفاده نكنيد .
چگونه دارو را در كودكان درست و به اندازه مصرف كنيم
وقتي پزشك دستور مصرف يك دارو را هر ٦ ساعت تعيين مي كند يعني شما ٤ بار در شبانه روز بايد به كودك
دارو بدهيد ( صبح - ظهر -ابتداي غروب و موقع خواب ) و اين بدان معني نيست كه نصف شب كودك را براي
دارو خوراندن از خواب بيدار نماييد.
در دادن ميزان دارو به كودك دقت كافي مبذول داريد - در مورد اندازه هاي مصرف مايعات دارويي ( شربت ها )
از پزشك يا داروسازتان سوال كنيد - و يا با سرنگ ميزان گنجايش قاشقهاي مرباخوري و چايخوري و غذاخوري را
يك بار اندازه بگيريد تا در هنگام دادن دارو بدانيد ب ه چه ميزان به كودك خود دارو مي دهيد - چون اندازه
قاشقها ي مختلف متفاوت است اما بطور كلي يك ق اشق چايخوري يك سي سي - يك قاشق مرباخوري ٢,٥
سي سي و يك قاشق غذاخوري استيل حدود ٥ سي سي گنجايش دارد .
اگر دادن ميزان حداقل دارو سبب بهبودي كودكتان مي شود مقدار بيشتري به او ندهيد
اگر شربتها يا ساير مايعات دارويي را با سرنگ اندازه گرفته و به كودك خو د مي دهيد هنگام دادن دارو پيستون
داخل سرنگ را خارج نماييد و بگذاريد كودكتان با مكيدن دارو را بخورد
اگر با دادن دارو كودكتان دچار واكنشهاي ناخواسته گرديد و برايش مشكلي پيش آمد شما بايد بيماري كودك -
دارو و دوز داروي مصرفي و عوارض بوجود آمده را يادداشت كنيد و با پزشك كودكتان تماس بگيريد
سعي كنيد براي كودكتان شناسنامه بهداشتي داشته باشيد و در آن بيماريهاي مهم و حساسيت به داروها و غذاها و
واكسيناسيونهاي انجام شده براي كودك را در آن ثبت نماييد .
سنين بالا و سالخوردگان
از آنجاييكه اكثر سالخوردگان تحت درمان دارويي با تجويز پزشك مي باشند لذا بدليل احتراز از واكنشهاي
دارويي لازم است دادن داروهاي بدون نسخه نيز با توجه كامل به ساير داروها ي آنها و حتي المقدور با نظر
پزشك باشد .
از آنجاييكه ريسك ابتلا به خونريزي هاي گوارشي و بيماريهاي كليوي در سالخورد گان بيشتر از ساير افراد
است مصرف داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي مانند آسپيرين با يد حتما با تجويز پزشك باشد
داروها ي ضداحتقان مانند پزودو افدرين و آنتي هيستامين دكونژستان ميتواند سبب افزايش فشار خون و
حتي افزايش فشار داخل چشم و بروز گلوكوم ( آب سياه ) گردد . در افراد سالخورده اين داروها ميتواند
باعث احتباس ادرار گردد - همچنين بدليل تداخل با داروهايي مانند پروپرانولول - انسولين و ساير داروهاي
پايين آورنده قند خون و داروها ي ضد افسردگي بايد همراه با آنها مصرف نشود.
بدليل تداخل دارويي پزودو افدرين با داروهاي ضدافسردگي وانواع آرامبخش ها و همچنين داروهاي ضد
تشنج و صرع نبايد همراه با اين داروها مصرف شود
داروي ضد سرفه دكسترومتورفان نيز با داروهاي ضد افسردگي تداخل دارد و بخصوص در سالخوردگان نبايد
با هم مصرف شود
خانمهاي باردار و خانمهاي شيرده
از انجاييكه هر دارويي در خانماي باردار يا شير ده ممكن در كودكشان تاثير داشته باشد
/ بايد قبل از مصرف حتما با پزشك مشورت كنند اما بطور كلي موارد عمومي مصرف
داروهاي بدون نسخه را در اين گروه از بيماران ذكر مي كنيم :
حاملگي
در طول حاملگي براي تسكين درد بي ضررترين دارو استامينوفن ساده است
از آنجاييكه مصرف آسپيرين در خانهاي حامله ممكن است سبب بروز ناهنجاري در جنين و يا مشكلاتي در زمان
زايمان گردد مصرف آن در زمان حاملگي نبايد صورت گيرد.
مصرف ساير داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي نيز بدليل احتمال بروز
ناهنجاري بخصوص در سه ماهه سوم ممنوع است .
دوران شيردهي
مصرف استامينوفن و داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي مانند ايبوبروفن در طي دوران شيردهي بعنوان
مسكن مجاز است و مشكلي ايجاد نمي كند .
از آنجاييكه آسپيرين در شير مادر ترشح مي شود و ممكن است سبب خونريزي و بثورات ج لدي گردد بايد در
دوران شيردهي بخصوص در شيردهي زير يك سال مصرف نشود .
آنتي هيستامين ها نيز در شير مادر ترشح مي شود و مصرف طولاني مدت آنها ممكن است سبب خواب
آلودگي ويا اختلال خواب - بي قراري و يا گريه در نوزاد گردد.
توصيه هاي كلي
توجه به نكات زير سبب به حداقل رسيدن عوارض جانبي در خانم هاي باردار يا شيرده مي شود
در مورد مصرف داروهاي مجاز با پزشك خود مشورت كنيد
تحت هيچ عنوان در سه ماهه اول حاملگي دارو بدون مصرف پزشك مصرف نكنيد
در دوران شيردهي دارو هاي خوراكي را پس از شيردادن به نوزاد يا قبل از خواب طولاني نوزاد مصرف
كنيد
در اين مدت داروهاي طولاني اثر يا قوي را مصرف نكنيد
داروهاي تركيبي خوراكي را مصرف نكنيد
تغييرات پوستي يا جسماني نوزاد خود را كه ممكن است بدليل اثرات جانبي داروها بوجود آمده و قبل از
مصرف دارو نبوده است مد نظر داشته باشيد
ساير گروهها ي آسيب پذير
در زمان ابتلا به بيماريهايي مانند ديابت - نقرس - بيماريهاي عروقي - فشارخون بالا - بيماريهاي كليوي يا كبدي
- بيماريهاي قلبي و آسم بايد داروها با احتياط مصرف شود چون احتمال بروز عوارض جانبي در اين موارد بيشتراست.