حکایت سلامت

حرفه من اینست

ستاره ها را صیقل دهم

پرداخت کنم

جلا دهم و به آسمان زندگی بفرستم

 

بکز. ل

 

اهداف آموزشی

 

پس از مطالعه انتظار می رود بتوانید:

 

منظور از طراحی منظم آموزشی را مختصرا توضیح دهید

 

اجزای اصلی الگوی منظم آموزشی را نام ببرید

 

گروه های یادگیری و نحوه تشکیل این گرو ه ها را با توجه به اهداف آموزشی بیان نمایید

 

الگوی طراحی منظم آموزشی

 

این الگو توسط جیمز براون و همکاران او مطرح شده است

 

تدریس یک فرایند سیستماتیک  نظام مندشامل « طراحی – اجرا – ارزشیابی

 

» است  هر درس را می توان بر اساس این الگو ارائه نمود  

 

این پیوستار نشان میدهد نباید اختلافی بین انچه باید تدریس شود وانچه باید

 

 ارزشیابی شود وجود داشته باشد . وهردو هماهنگ با طرح انجام شده باشد .

 

 بعلاوه نتایج ارزشیابی باید در اصلاح طرح وبهبود فرایند اموزش وتدریس بکار

 

 برده شود تا جریان مداوم اصلاح وبازسازی نظام اموزش شکل گیرد .

 

این الگودارای  چهار عنصراصلی :

 

        1- اهداف آموزشی

 

       2- شرایط

 

        3- منابع 

 

        4-بازده یادگیری

 

بر این اساس باید چهار گام اصلی را در آموزش و تدریس طی نمود

 

چهار گام :

       1- گام اول : انتظارات یادگیری ( اهداف اموزشی ) را دقیقاٌ معین ومشخص نمایید

 

         2- گام دوم : شرایط یادگیری را مهیا کنید .

 

         3- منابع یادگیری را تعیین نمایید .

 

        4- بازده یادگیری را ارزشیابی کنید ودر صورت لزوم طرح را اصلاح کنید .

 

رئوس فعالیتهای مربوط به چهار گام بالا :

 

گام اول :اهداف آموزشی

 

اهداف آموزشی جهت حرکت و محدوه کار را مشخص می کند و در قالب یک جمله

 

؛مقصد و منظور از فعالیت آموزشی را برای مربی و فراگیر تعیین می کند.

 

مشخص بودن اهداف آموزشی برای فراگیران به منزله چراغی است که در تاریکی

 

شب در نقطه دوری قرار گرفته و با وجود خود هم مسیر حرکت و هم نقطه پایانی

 

را برای فراگیران مشخص می کند

 

بیان انتظارات آموزشی ،راهنمای خوبی برای ارائه فعالیتهای الگوی منظم

 

طراحی آموزشی است این اهداف رابطه مستقیم وتنگاتنگی با دیگر فعالیت های ا

 

لگوی منظم طراحی آموزشی دارند به عبارت دیگر سه جزء اصلی الگوی طراحی

 

منظم شامل :شرایط ،منابع و بازده بر اساس اهداف آموزشی طراحی خواهند

 

داشت

 

با استفاده ازجدول بالا می توان جایگاه هدف های آموزشی را تعیین تابراساس آن

 

فعالیت های آموزشی متناسب با سطوح مختلف یادگیری صورت پذیرد.

 

در مرحله اول الگوی طراحی منظم آموزشی سه نوع هدف آموزشی تعیین می شود شامل: ا

 

هداف کلی- اهداف جزیی – اهداف رفتاری

 

منظور ازتعیین هدفهای آموزشی:- دراختیارداشتن ابزاری است که مارا نسبت

 

به دستیابی به هدفها توسط فراگیر مطمئن سازد .

 

مطلوب ترین نتیجه مرحله اول تبیین هدف های رفتاری است یعنی هدفی که

 

رفتار و یا عملی که بروز آن از فراگیر انتظار می رود را به صورت عملکردی

 

قابل مشاهده و اندازه گیری نشان دهد

 

•         هدف رفتاری: دارای سه جزء : 1- عملکرد قابل مشاهده 2- ملاک یا

 

     معیار  3- شرایط

 

گام دوم :تعیین شرایط یادگیری

ا

ین مرحله شامل سه فعالیت اساسی به شرح زیر است:

 

• تجارب یادگیری(فعالیتهای آموزشی)
  
• گروه های تدریس و یادگیری
  
• نحوه تدریس

 

 

• تجارب یادگیری یا فعالیتهای آموزشی :فعالیتهایی هستند که فراگیران در راه
  
  دستیابی به اهداف آموزشی انجام می دهندمانند:

بحث کردن -نقاشی کردن-کلر زنی آب-کنفرانس دادن-کلر سنجی-آزمایش کردن-

گزارش دادن-

 

مسئله حل کردن -ساختن مواد وسایل کمک آموزشی-کشیدن نقشه-واکسن زدن-

 

طراحی پوستر-

 

یاداشت برداشتن-خطاطی کردن-خواندن......

 

بنیامین فرانکلین:

 

اگر به من بگویی فراموش میکنم

 

اگر نشانم دهی به خاطر می آورم

 

اما اگر در گیرم کنی یاد می گیرم

 

•         گروه های تدریس ویادگیری

 

گروههای تدریس ویادگیری به سه دسته :

1-گروههای بزرگ وبسیار بزرگ

2- گروههای متوسط

3- گروههای کوچک وتک نفری

 

تقسیم بندی این گرو هها نسبی است 

 

یک گروه متوسط می تواند حدود 7نفر شاگردان یک کلاس باشندو یک گروه کوچک

حدود 3 نفر از فراگیران باشدمسلما مشخص کردن تعداد دقیق فراگیران برای هریک ا

ز سه گروه یاد شده بستگی به موقعیت ها هدف از گروه بندی ها و سلیقه کسانی دارد

که آنها را مشخص می کنند.

 

ارتباط حیطه های سه گانه

یاد آوری این نکته ضروری است که با وجود اینکه اهداف شناختی بر

تفکر،اهداف عاطفی بر احساسات و اهداف روانی حرکتی بر حرکات و مهارتهای

فیزیکی آن تاکیددارند لاکن هماننددایره های متداخلی هستند که در حوزه عمل

یکدیگر اثر می گذارند

اصطلاح   h3

 

از آنجا که اهداف حیطه شناختی جنبه نظری و فکری دارندبه آنان سرگویند

(head)

اهداف حیطه عاطفی چون سبب تغییر نگرش می شوند به آنها قلب گویند

(Heart)

اهداف در حیطه روانی –حرکتی که جنبه مهارتی دارند را دست گویند

(Hand)

 

•         نحوه تدریس

در باره نحوه تدریس در بخش روش ها وفنون تدریس ارائه شده است

یاد آوری :شیوه های تدریس بایستی با توجه به عناصر قبلی یعنی اهداف (بخصوص ا

هداف رفتاری ) تعیین شوند به هر حال مناسب ترین موقعیت برای انتخاب شیوه های

تدریس در همین مرحله (شرایط) است

 

گام سوم : تعیین منابع

سومین مر حله طراحی منظم آموزشی است که شامل سه عنصر :

 

1- نیروی انسانی 2 - مواد ووسایل آموزشی3- فضای آموزشی
 

1- نیروی انسانی

 

(استفاده از نیروی انسانی متخصص ومجرب  )

 

شخص مربی به عنوان اصلی ترین نیروی انسانی دارای نقش های عمده ای بشرح ذیر است

 

الف)انتقال دهنده اطلاعات

 

ب) سازماندهی محیط و تجارب یادگیری

 

ج)رهبری بحث ها

 

د) بهره گیری از نیروی انسانی متخصص

 

2-تعیین مواد و وسایل آموزشی

 

انتخاب مواد ووسایل آموزشی بدون توجه به عناصر پیشین بخصوص اهداف رفتاری

 

 نه تنها نمی تواند یادگیری موثری را بوجود آورد بلکه گاهی می تواند زیان آور باشد

 

یک ضرب المثل چینی

 

بشنو و فراموش کن

 

            ببین و درک کن

 

                     انجام بده و بخاطر بسپار

یک ضرب المثل

 

اگر یک ماهی به من بدهی ؛یک وعده غذا به من داده ای

 

اگر دو ماهی به من بدهی ؛دو وعده غذا داده ای

 

اگر ماهیگیری به من یاد بدهی ؛یک عمر مرا بی نیاز کرده ای

 

لذت گوش دادن

 

بزرگسالان حدود 70٪موارد کار روزانه را با ارتباط کلامی انجام داده و 45٪وقت

 

خود را صرف گوش دادن می کنند

شاگردان مدارس ابتدایی حدود 60٪،مدارس متوسطه ودانشجویان حدود 90٪وقت خود را صرف گوش دادن می کنند

شاگردان مدارس یک سوم تا یک پنجم آنچه شنیده اند را به خاطر می سپارند این میزان برای افراد بالغ در حدود 50٪است این مقادیر بعد از 2ماه به نصف تقلیل می یابد

سرعت سخن گفتن افراد برگوش دادن دیگران تاثیر دارد مشروط بر آنکه تعداد کلمات در حدود 150-170 کلمه در دقیقه باشد

 

 

3-تعیین فضاهای آموزشی:در فرم سنتی تنها فضای آموزشی کلاس درس است

 

ولی در نظام های پیشرفته آموزشی کلاس درس تنها فضای آموزشی تلقی نمی شود و باید موقعیت هایی که بناست رفتارها در آنجا بروز کند را به عنوان فضای آموزشی محسوب کرد.

 

4-گام چهارم :بازده یادگیری شا مل دو جزء :     1- ارزشیابی

 

                                                             2-  اصلاح طرح

در مرحله آخر الگو بایستی فراگیران مورد ارزشیابی قرار گیرند تا میزان پیشرفت آنان با توجه به اهداف از پیش تعیین شده مشخص شود

ارزشیابی از کار فراگیران اطلاعات زیر را به دست می دهد:

1. اشکالات و نواقص موجود در طرح آموزشی از نقطه نظر اهداف،محتوا ،شیوه هاو مواد و وسایل آموزشی و عناصر دیگر
2. میزان آمادگی فراگیران برای قبول آموزش های بعدی
3. کفایت ابزار هایی که در اندازه گیری پیشرفت تحصیلی فراگیران مورد استفاده قرار گرفته اند

اگر آزمون ارزشیابی از حالت آزمون شفاهی – کتبی خارج شود دارای مزایای زیر است :

•         - میزان وابستگی به قدرت خواندن ونوشتن بعنوان تنها وسیله گرفتن امتحان را کاهش می دهد.

•         - شاگردان را به تجسم ارتباط میان قسمت های مختلف سئوالات امتحانی قادر می سازد .

•         - جایگزین های ترسیمی – تصویری – عینی وواقعی از اشیاء – حوادث

وموقعیت ها را ارئه می دهد. این امر فراگیر ان را تشویق می کند تا روایط

میان مسائل موجود در آموزشگاه وزندگی شغلی خودرا بهتر درک نمایید.

•        
- تنوع روش های گرفتن امتحان را به منظور اصلاح وتغییر گرایش وتمایل

شاگردان نسبت به گرفتن آزمون امکان پذیرمی سازد.

•         - موجب میشود که فراگیران به توانایی های غیرکلامی خود پی ببرند.

•         موجبات ارزیابی بعضی از هدفها که قابل اندازه گیری با وسایل غیر کلامی خالص هستند را فراهم می سازد.

•         موجب افزایش انگیرش دانش آموزان میشود.

•         امکان ارائه باز خورد سریع  را فراهم میسازد .

 

اصلاح طرح  می تواند به اقدامات زیرمنجرشود

       1- روشن تر کردن اهداف از طریق اصلاح جملات در صورت لزوم

         2- انتخاب راه های بهتر جمع آوری واستفاده ار داده ها در باره توانایی ها  ، علائق ونیاز های فراگیران

      3- انتخاب محتوای جدید ویا تغییر در محتوای قبلی

         4- تغییر درشیوه های تدریس

       5- انتخاب تجارب یادگیری جدید

        6- پیش بینی برای استفاده بهتر از مواد ووسایل آموزشی

         7- تعیین مجدد مسئولیت های افراد وابسته به طرح ویا عودت از افرادجدید برای کمک به تدریس

     8- تغییر در مدت زمان طرح ،مدت زمان بعضی از مراحل وسازماندهی مجدد توالی فعالیتها

       9- اصلاح وسایل وروش های ارزشیابی

         10- استفاده از نتایج کلی برای تهیه طرح موثر تری برای آینده

 

بروید در میان مردم بگردید به آنها عشق بورزید از آنها بیاموزید با آنها برنامه بریزید به آنها خدمت کنید با آنچه می دانید آغاز کنید با آنچه دارند عمل کنید

 

طراحی تدریس

 

در پایان از فراگیر انتظار می رود:

هدف از کاربرد طرح درس را بیان کند.

دو نوع از انواع طرح درس را نام برده وکاربردهای هر یک را بیان نماید.

نحوه نگارش طرح درس کلی و اجزاء اصلی آن را توضیح دهید.

 با مراحل طراحی سیستماتیک درسی  آشنا شود

 

 

چگونه طرح درس بنویسیم

 

 

تا فرد نداند مقصدش کجاست هرگز نمی تواند به گزینش بهترین راه رسیدن به آنها بپردازد

             بزرگترین دانش این است که بدانیم دانش را کجا پیدا کنیم

 

طرح درس : در واقع برنامه ریزی وسازماندهی نحوه تعامل اجزاء مختلف برای رسیدن به اهداف تدریس است و فعالیت مربی را در مسیر دستیابی به بهترین اثر بخشی هدایت می کند .و در مجموع یک طرح درس سناریوی آموزشی محسوب می شود

 دلایل بهره گیری از طرح درس

      1- ایجاد وافزایش روحیه مثبت درنیتجه تنظیم ومشخص نمودن فعالیتهای

 

  کلاسی در طول دوران تدریس

 

      2-افزایش رضایت شغلی در نتیجه تاثیرمستقیمی که در بهبودروند یادگیری دانش آموزان دارد .

 

      3- ایجاد تسلط واحاطه لازم برمحتوای درسی ونحوه ارائه محتوا

 

      4- اندوختن تجربیات فردی وزمینه سازی برای تکمیل تدریجی طرح های تدریس

 

     5- پیش بینی مشکلات احتمالی تدریس وبرنامه ریزی برای رفع آنها

 

      6- ایجاد ارتباط درون گروهی وتبادل تجربیات بین همکاران

 

      7- تنظیم وسازماندهی روش ها وفنون تدریس وانتخاب موادو رسانه های آموزشی مناسب

 

      8- تنظیم زمان فعالیت وایجاد نظم وترتیب منطقی فعالیتها

 

      9- پیش بینی فعالیتهای تکمیلی تدریس

 

      10- افزایش ضریب موفقیت در کار تدریس

 

     11- تدارک ایجاد یادگیری موثر – عمیق – وپایدار تر

 

انواع طرح درس :

الف) طرح درس کلی –ب) طرح درس روزانه

 

الف)طرح درس کلی

تقویم زمان بندی ارائه یک درس محسوب میشودوبا تدوین آن رئوس کلی

 

درس ترتیب وزمان اجرای یک درس مشخص میشود .

 

اجزای طرح درس کلی :

 

v     اهداف کلی درس

v     تقسیم بندی زمان

v     تقویم زمان ارائه درس وفعالیتهای ضمن تدریس – وبعد از تدریس

 

 

مراحل تهیه طرح درس:

1- ابتدا ماه ها وهفته هایی که ابتداوانتهای دوره رادر بردارد مشخص نمایید 

مهر – آبادن- آذر-..

2- تعدادجلساتی که در طول دوره برگزار خواهدشد تعیین کنید : 10 – 16 جلسه

3- تعدادفصل های کتاب را متناسب با تعدادجلسات تقسیم بندی نمایید.

4- ارزشیابی ها ،فعالیت جانبی وفوق برنامه همچنین موارد پبیش بینی شده در برنامه را منظور نمایید.

5- اطلاعات را در جدولی موسوم به جدول طرح درس کلی گردآوری نمایید.

 

 

طرح درس روزانه : شامل پیش بینی – تدارک وتنظیم مجموعه فعالیتهای است که
دریک جسله تدریس برای رسیدن به یک یا چند هدف اموزش ویژ ه صورت میگیرد .

1- چه موضوعی را می خواهیم تدریس کنم (موضوع درس )

2- به چه منظوری می خواهم تدریس کنم ؟( هدفهای تدریس)

3- درچه زمانی میخواهم تدریس کنم ؟( جدول زمان بندی )

4- به چه کسانی می خواهم تدریس کنم ؟ ( سطح دانش واطلاعات ورودی )

5- با چه روشی می خواهم تدریس کنم ؟( راهبردهای یاددهی – ونحوه تدریس)

6- ازچه وسایلی درتدریس استفاده کنم ؟ ( وسایل ومواد آموزشی وکمک آموزشی )

7- میزان دستیابی به اهداف تدریس را چگونه تعیین کنم ؟ ( ارزشیابی  از آموخته ها ی یادگیرندگان )

8- طرح درس را چگونه ارزشیابی کنم ؟ ( ارزشیابی از کارکردهای اجزاء تدریس)

 

اجزاء طرح درس :

 

      1- اهداف آموزشی

      2- رفتارورودی وپیش دانسته های فراگیران

      3- تنظیم محتوای درس

      4- راهبردهای یاددهی – یادگیری( روش ها و فنون تدریس)

      5- مواد ورسانه های اموزشی

    6- فرصتهای لازم برای تدریس

      7- ارزشیابی

 

بنیامین فرانکلین: اگر به من بگویی فراموش میکنم

                          اگر نشانم دهی به خاطر می آورم

                          اما اگر در گیرم کنی یاد می گیرم

 

 

 

 

 

 

برنامه ریزی و طراحی منظم درسی

 

طراحی سیستماتیک درسی چهار مرحله دارد:

مرحله اول                                             هدف کلی

 

مرحله دوم                                           تحلیل آموزشی

 

 

    رفتار ورودی 
 
     اهداف جزیی

 

ارزشیابی تشخیصی
  
 تبدیل اهداف جزیی به رفتاری

 

 

مرحله سوم-------------------------گزینش محتوا –شیوه ها و رسانه ها ---------اجرای تدریس---------

                                                     (خط مشی آموزشی)

 

مرحله چهارم---------------------تعیین نظام ارزشیابی--------------------------اجرای ارزشیابی------

 

 

مرحله اول:تعیین هدف کلی،یعنی پاسخ این که برای چه چیزی باید برنامه ریخته شود

مرحله دوم:تحلیل آموزشی ،یعنی تبدیل هدف کلی به هدف های رفتاری و عینی

مرحله سوم:گزینش محتواوتعیین خط مشی آموزشیو انتخاب مواد و روشها

مرحله چهارم: تعیین نظام ارزشیابی

 

 مرحله اول:تعیین هدف کلی

نقطه سر آغاز روند طراحی برنامه یا درس است و با مشخص شدن آن می توان گام های بعدی را برداشت

واژه هدف مترادف با آرمان آماج،مقصود،منظور،نیت و ایده است

بر اساس تعریف جان دیویی هدف وسیله ای است که به فعالیت فرد جهت معینی می دهد

بلوم: هدف های تربیتی بیان صریح روشها یی است که با استفاده از آن می

توان انتظار داشت که رفتار فراگیر تغییر کند

منابع تعیین هدف های آموزشی :نیاز جامعه ،دیدگاههای متخصصان،ارزشها و

باورهای جامعه و نیازهای فراگیران

 

طریقه بیان اهداف آموزشی:

هدف کلی آموزشی:به آن دسته از اهداف آموزشی که انتظار می رود فراگیر در پایان دوره به آن دست یابدو از افعالی مانند فهمیدن ،دانستن،به کار بردن ،گوش دادن،فکر کردن ،آشنا شدن و شناختن استفاده شود

مرحله دوم:تحلیل آموزشی

تحلیل آموزشی عبارتست از معین کردن فعالیتهایی که مجموعه آنها می تواند

فراگیر را به انجام رفتار نهایی (هدف کلی )قادر سازد.اجرای دقیق فرایند تحلیل آموزشی مستلزم برداشتن گامهای زیر است:

1. تعیین رفتار ورودی(معلومات و مهارتهای پیش دانسته):عبارتست از آموخته ها و توانایی هایی که فراگیران قبل از شروع درس جدید باید آنرا کسب کنند
2. تعیین ارزشیابی تشخیصی:با کمک ارزشیابی تشخیصی (آزمون ورودی و پیش آزمون)می توان اولین گام آموزشی را به دقت تعیین کرد.پیش آزمون نمونهای از مجموعه سوالاتی است که از اهداف رفتاری تعیین می گردد و میزان آگاهی فراگیران را در مورد درسی که باید بیاموزند می سنجد.
3. تبدیل هدف کلی(هدف نهایی آموزشی)به اهداف جزیی(اهداف مرحله ای آموزشی):هدفهای جزیی یا مرحله ای آموزشی از هدفهای کلی سرچشمه می گیرند،ولی نسبت به اهداف کلی محدودترو مشخص ترند هدف کلی جهت حرکت را مشخص می کند در حالی که هدف جزیی مقاصد را مشخص می سارد و در نتیجه دارای جنبه هایعملی بیشتری بوده و دارای حالاتی صریح روشن و واضح می باشند (هدفها ی جزیی بعضی مواقع نقش هدف کلی را به عهده می گیرند و در حقیقت  نکته مهم نسبی بودن اهداف است)
4. تبدیل هدف جزیی(هدف مرحله ای آموزشی)به اهداف رفتاری (اهداف اجرایی):

       اهداف رفتاری یا رفتارهای ویژه عینی(SOB):رفتارهای ویژه عینی یا هدف های اجرایی به آن دسته از اهداف اطلاق می شود که نوع رفتار و قابلیتی را که انتظار داریم فراگیرپس از یادگیری مطلبی خاص به آن برسد مشخص می کنند و قابل مشاهده کردن ،شنیدن و لمس کردن وسنجش می باشند

اجزای هدف رفتاری : یک هدف رفتاری کامل باید دارای چهار جزء اساسی زیر که اختصارا ((مرشد)) گفته می شود باشد برای نوشتن هدف باید این موارد را رعایت کرد :

محتوا:رفتار عینی که فراگیر در طول دوره کسب می کند

رفتار:همان عمل یا قابلیتی است که بروز آن را فراگیر اتنظار داریم

شرایط:مانند امکانات (کتاب،جزوه،ماشین حساب......)

                   محدودیتها

                    اوضاع و احوال(کلاس،آزمایشگاه،بیمارستان و....)(سردی و گرمی هواو...)

درجه مورد انتظار (سطح اجرا –معیار):

منظور حد نصابی است که بر اساس آن رفتار نهایی و میزان موفقیت فراگیر در رسیدن به اهداف آموزشی ارزشیابی و سنجیده می شود در واقع معیار نشان می دهد که تا چه میزان از خطا یا نقصان قابل قبول تلقی میشود و بر اساس آن می توان پیشرفت و شایستگی فراگیر در مرحله و زمان معین را بررسی کرد در معیار از مواردی مانند محدوده زمانی(در عرض دو دقیقه) ،در صد(با 80%صحت) ،تعداد پاسخ های صحیح و....استفاده می شود

5.      تعیین اولین گام آموزشی (نقطه شروع درس)

منبع:

یوسف رضا چگینی با همکاری محمد رضا رهبر/سلسله کتابهای خود آموز مهارتها وفنون آموزش برای مربیان بهورزی /   1381   

امان الله صفوی/کلیات روشها وفنون تدریس/1374

معصومه صابریان-صدیقه سالمی/چگونه طرح درس بنویسیم/1383